Opinie

Wij burgers zijn als amorfe gnoes

Wie stuurde de gnoes de verkeerde kant op? Ze moeten zich meer met de besluitvorming bemoeien.

Kudde gnoes (in Kenia): 'In grote groepen stuiven ze voorbij om ineens stil te vallen'. Beeld AFP/Getty Images

Wij mensen heten burgers zodra wij ons verhouden tot overheid en politiek. Onze identiteit vervaagt en wij gaan op in een naamloze groep, een massa, een kudde.

Wij zijn geen energieke gazelles maar amorfe gnoes met grauwe vacht, hoge schouders en een twijfelachtige adem. De kudde beweegt zich over de grond zoals een zwerm spreeuwen langs het zwerk: in grote troepen stuiven ze voorbij om ineens stil te vallen of naar links weg te schieten.

Een enkeling bepaalt de koers, maar hoe die de rest in beweging zet is niet duidelijk. De groep trekt achter haar onzichtbare leiders aan; precieze instructies worden in het achterveld niet gehoord.

Alexa Gratama is juriste.

Als wij achter de vensters van onze huizen weer mensen zijn denken wij na over de toekomst van dit land en de wereld. Dat is omdat wij kinderen hebben die het na ons ook goed moeten krijgen. De gevaren die hen buiten de deur bedreigen zijn bekend, maar wij kunnen die in ons eentje niet het hoofd bieden. Daarom moeten wij ons blijven groeperen en de koers volgen die voor ons wordt uitgestippeld. Dat zijn wij als burgers aan elkaar verplicht.

En zo scheiden wij afval, halen wij de neus op voor kiloknallers en trekken we dozen oude kleren van zolder voor het AZC dat op een leeggelopen industrieterrein wordt gevestigd.

Men wijst ons de weg aan het digitale loket, in nieuwe Europese richtlijnen en via de 7 procent bijtelling als we voor het eind van het jaar een elektrische auto kopen. Dat de meest verkochte hybride al na 35 kilometer geluidloos overschakelt op fossiele brandstof krijgen we niet te horen.

Ook niet dat de opbrengst van in zee gebouwde windmolenparken zwaar tegenvalt, juist nu we bereid zijn die gevaartes in naam van ons nageslacht te accepteren en de eerste miljarden werden uitgegeven. Voor zover er in de voorste linies al enige aarzeling klinkt, wordt dat geluid overstemd door het getrappel van de ontelbare hoeven die volgen.

Als de kudde is gepasseerd, dwarrelen de stofwolken neer. Het enkele dier dat even stond na te denken blijft in verwarring achter. Hoe werd dan die richting bepaald? Wie stuurde de gnoes de verkeerde kant op?

Onze leiders staan in dit veld voor lastige keuzes en hebben vanwege de felle zon niet altijd scherp zicht. Dan zien ze hen misschien niet staan, de aasgieren en prooidieren die een neus hebben voor de geur van zwakte.

Deze maand stonden de kranten vol van de innige contacten tussen politici en het bedrijfsleven. Aanleiding was het voortijdige vertrek van een Kamerlid naar Uber, welk bedrijf ongetwijfeld zal profiteren van zijn netwerk en in Den Haag opgebouwde kennis. Lastig is het dat wij niet weten hoe zij precies werken, de lobbyisten, én dat we er volgens oud-politici niet zo moeilijk over moeten doen.

Misschien moeten wij luisteren naar de burgemeester van Borne, Rob Welten, in Twentsche Courant Tubantia van 30 januari. Hij roept de gnoes op zich van het achterveld los te maken en zich meer met de besluitvorming voorin te bemoeien. Wellicht dat dit helpt de hyena's buiten de kudde houden.

Alexa Gratama is juriste.


Burgemeester Rob Welten: 'Voer een politieke dienstplicht in'

Burgemeester Welten van Borne op Tubantia.nl van 30 januari:

'Het gaat erom dat mensen nu niet het gevoel hebben dat ze door politiek en bestuur goed worden vertegenwoordigd.

'Je zou honderd mensen kunnen loten uit het bevolkingsregister en die samen een fysiek burgerpanel laten vormen, een klankbord voor het college van B en W en de gemeenteraad.

'Niet vrijblijvend die loting, wat mij betreft. Die mensen kunnen niet weigeren. Ze worden verplicht mee te denken met de lokale politiek. Zo maak je inwoners van je gemeente ook medeverantwoordelijk voor de inrichting van het openbare domein.

'We moeten uitkijken dat we als politiek en bestuur niet wegdrijven van de samenleving en waar het volgens de mensen om moet gaan. Er ontstaat toch al vaak het beeld dat politiek en bestuur een gesloten systeem zijn, dat zij die daar werken hun eigen baantjes regelen. In die beeldvorming telt de gewone man niet meer mee.

'Zo komt de democratie steeds meer in de knel, is niet meer volledig representatief voor de eigen bevolking.

'Een fysiek burgerpanel, met een doorsnede van de gemeenschap, dwingt je te luisteren naar wat er in de samenleving leeft. Ik pleit voor een gemeenschap die heel dicht bij de overheid staat. Loot de mensen maar uit, geef ze een stem. Dat is pas trendsettend. Politiek en bestuur zijn een eigen wereld aan het worden, en dat moeten we voorkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.