opiniehoofdredacteur anp

‘Wij bestrijden juist de viruspaniek met coronanieuws’

De verslaggeving over corona is niet schadelijker dan het virus zelf. Juist feitelijke berichtgeving helpt ons verder, stelt ANP-hoofdredacteur Freek Staps.

Bezoekers in de Tweede Kamer nemen het zekere voor het onzekere.Beeld ANP

Lezers zoals u en ik slaan snel aan op stevige woorden en begrippen. ‘Sociale onrust’ is zo’n rode vlag. Of neem de woorden ‘overspannen berichtgeving’. Of ‘uit hun verband gerukte cijfers’. En wat te denken van door media veroorzaakte ‘paniek en desinformatie die ook onze economie en gezondheid bedreigen’.

Al deze termen komen van de arts Ulco Schuurmans die vorige week in de Volkskrant waarschuwde dat ‘de verslaggeving over corona schadelijker is dan het virus zelf’.

Als dat waar zou zijn, was het wel een persalarm met het laatste nieuws waard. Maar voordat Schuurmans’ opvattingen gemeengoed worden, is het nuttig als de media en lezers samen een stap terug te zetten. Want hoe liggen de feiten?

Eerst de grootste zorg, die betreft de volksgezondheid. Gelukkig zijn er in Nederland, al suggereert Schuurmans anders, geen gevallen bekend van krantenlezers of websitebezoekers die na het nuttigen van kwaliteitsjournalistiek medische aandacht behoeven. (Kent u ze wel, bent u er misschien zelfs een van? Bel dan eerst met uw huisarts en neem daarna graag contact met de redactie op.)

Maar omdat dit een serieuze kwestie is, past een serieuze vaststelling. Een journalist is helaas maar zelden ook arts en ik ben dat evenmin. Dus of covid-19 wel of niet veel verschilt van een zware griep, daar blijf ik op deze plek van weg. Waar het hier wel om gaat is dat met het nieuwe coronavirus een mondiaal nieuwsverhaal gaande is. Dat betreft de volksgezondheid, zeker, maar ook de economische en geopolitieke banden waaraan nu wordt getrokken. Dat rechtvaardigt aandacht en perspectief.

Dat terwijl het coronavirus voor journalisten geen ‘makkelijk’ verhaal is. Het is niet beperkt in tijd, er is een veelheid aan hoofdrolspelers en de nieuwsarena is meervoudig (van RIVM tot Donald Trump). En op een aantal heel simpele vragen zoeken we met voortduring antwoorden: wie het virus op dit moment heeft, wie het mogelijk kan krijgen of hoe we er het beste mee kunnen omgaan is allemaal nog onduidelijk. Overzicht ontbreekt.

De reflex van Schuurmans om op te roepen tot ‘bestrijding’ van uitingen over het virus is daarmee een begrijpelijke, maar onverstandige respons.

Het doet denken aan 2008, aan de eerst subtiele smeekbedes en de uiteindelijk verhitte verzoeken van huiseigenaren en beleggers aan het begin van de economische recessie. Stop toch met schrijven over de inzakkende woningmarkt, was de oproep, bericht niet langer over dalende aandelenkoersen, heb het op tv minder over de teruggelopen enthousiasme voor het boeken van vakanties. Het enige dat media zouden doen is de onzekerheid aanwakkeren, wat weer slecht zou zijn voor de economie. Het bleek flink genuanceerder.

Freek Staps.Beeld ANP

Net als toen past ook nu het scheiden van emotie en journalistieke distantie: feiten checken, hoor en wederhoor, geruchten ontzenuwen, bronnen tegen elkaar afwegen, op rustige toon berichten, wegblijven van sensatieverhalen en geen informatie achterhouden als deze beschikbaar is.

Waar Schuurmans en ik het over eens zijn? Elk bericht geeft natuurlijk een onbewust signaal af: hier is iets aan de hand. Reden tot zorg. Maar de oplossing die hij aandraagt − minder berichtgeving − is onzinnig. Hij waarschuwt voor ‘online nieuwsberichten’ waardoor ‘de leek zich elk kwartier weer verder ongerust kan maken of zelfs in paniek raken over hoe erg het allemaal wel niet is’.

Met 250 ANP-artikelen en 1.500 foto’s per dag gaat het zelfs sneller dan Schuurmans vreest, en van wat hij stelt is juist het tegenovergestelde waar. Geserreerd gebrachte informatie zorgt niet voor paniek, maar voor overzicht en rust. We hebben dus geen nood aan minder journalistiek, elke ‘leek’ in Nederland verdient juist meer. Méér gedeelde feiten. Méér kritische vragen. Méér mogelijkheden voor burgers geïnformeerd te zijn en eigenstandig de juiste afwegingen te kunnen maken. Om aannames te kunnen toetsen en geruchten of op emoties gestoelde theorieën te kunnen scheiden van de waarheid.

Alleen met meer kwaliteitsjournalistiek bevecht je de brij van misinformatie en uitlatingen waarbij van alles op één hoop gegooid wordt.

Zo betoogt Schuurmans dat bij covid-19 het vertrouwen in de wetenschap, gezondheidszorg en in beleidsmakers wordt geschaad. Maar serieuze media hebben helemaal niet de taak om het vertrouwen in de wetenschap, zorg of beleidsmakers te waarborgen of aan te jagen. Het is de rol van journalisten − waar dan ook online of op papier − juist deze partijen te kritisch te bevragen, in perspectief te plaatsen en te controleren.

Iets harder gesteld: media zijn geen spreekbuis van deze organisaties. Als zij uitlatingen doen − zoals over het aantal besmettingen, sterfgevallen of dat handen geven niet langer de bedoeling is − geven we dat graag door, mits het nieuwswaardig is. Maar met bronvermelding en waar nodig voorzien van feitelijke nuance.

Ulco Schuurmans werkt als arts bij GGD Hart voor Brabant, zo laat hij zelf op internet weten; een lastige werkplek die zowel onze waardering als beschouwing verdient. Het is ook een plek met een dikke balk op de website. ‘Update coronavirus’, staat daar in hoofdletters te lezen. Er zijn in de regio ‘diverse inwoners positief getest’ en daarom volgen ‘complimenten aan alle Brabanders die nuchter blijven’. Samen beschermen we de mensen om ons heen, schrijft de GGD geruststellend. En zo is het. Met passende zorg en betrouwbare informatie.

Freek Staps is hoofdredacteur van het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden