Column Max Pam

Wij arme, onnozele lezers moeten voortdurend worden gewaarschuwd voor dit gevaarlijke boek

Het is uitgever Mai Spijkers van Prometheus toch gelukt – ik zie hem glimmen – om een Nederlandse editie van Adolf Hitlers Mein Kampf uit te brengen. Ik heb het boek zojuist gekocht voor 50 euro, een tientje minder dan de Kritische Edition van het Institut für Zeitgeschichte, die twee jaar geleden verscheen toen de auteursrechten kwamen te vervallen. Het konterfeitsel van de auteur prijkt niet op de omslag. Het zijn louter letters op een stemmig grijze ­ondergrond. De Duitse her­uitgave, ook bedoeld om extremistische onverlaten de loef af te steken, bevat dan ook meer dan 3.700 voetnoten, terwijl wij het in de Nederlandse vertaling moeten doen met de – overigens verhelderende – commentaren en annotaties van de historicus ­Willem Melching.

Lang heb ik twee exemplaren van Mein Kampf bezeten. Zij kwamen uit de nalatenschap van mijn vader, die in de jaren twintig van de vorige eeuw korte tijd in Berlijn correspondent van Het Volk is geweest. Zijn Duitse uitgave stamt uit die tijd. Maar hij had ook een Nederlandse editie uit 1939, in een vertaling van ene Steven Barends. Ik heb gezocht, maar kon die niet meer vinden. Vermoedelijk in een grote zak ­gestopt met andere nutteloze boeken en buitengezet bij het vuilnis. Daar heb ik nu spijt van, want voor een eerste druk betaal je tegenwoordig al gauw meer dan 100 euro. Overigens staat de vertaling van Barends ­integraal op internet.

Barends was een soortement van dichter die officieel Samuel heette, maar die deze voornaam te Joods vond klinken. Met zijn nazisympathieën sloot hij zich enige tijd aan bij Zwart Front. Hij vertaalde de titel van het boek als: Mijn kamp. Dat is natuurlijk verkeerd en de uitgever George Kettmann heeft nog even Mijn strijd overwogen, maar tenslotte besloot hij dat de associatie met de oorspronkelijke Duitse titel zou bijdragen aan het succes van het boek. Daar kreeg hij geen ongelijk in. Achteraf moet je zeggen dat Mijn kamp eigenlijk een treffende titel is geweest. Kamp verwijst in het Nederlands ook naar de concentratiekampen, terwijl je in het Duits terechtkomt bij Konzentrationslager.

De Nederlandse vertaling van nu is verzorgd door Mario ­Molegraaf, die het vertalersvak heeft geleerd als de vriend van wijlen Hans Warren. Tegen het AD zei Molegraaf dat hij lang heeft getwijfeld tussen Mijn strijd en Mijn gevecht. Het is dus Mijn strijd geworden. Molegraaf zei ook dat hij geprobeerd heeft ‘Hitlers stijl recht te doen’. Dat lijkt me een schier onmogelijke opgaaf, want dan zul je toch op de een of andere manier in de huid van de auteur moeten kruipen. Vooral als het gaat over het parasitaire Jodendom, een eindeloos terugkerend thema, zal ­Barends toch dichter bij Hitler hebben gestaan dan Molegraaf. Het ontbrak mij aan tijd, en ook aan zin, om de twee vertalingen uitgebreid met elkaar te vergelijken, maar reeds in de eerste alinea van het eerste hoofdstuk ‘Im Elternhaus’ blijkt dat Barends er met de pet naar gooit en een ­belangrijke maar moeizaam ­geformuleerde opmerking liever helemaal weglaat dan erop te blokken.

Al die geannoteerde versies van Mein Kampf duiden wel op een zeker paternalisme. Wij arme, onnozele lezers moeten voortdurend worden gewaarschuwd voor dit gevaarlijke boek. Het lijkt wel of men Hitler gelijk geeft met zijn opmerking ‘dat de massa eerder valt voor een grote leugen dan voor een kleine’. Bij het lezen klinkt steeds over je schouder een stem, die je influistert: ‘Pas op, wat Hitler daar zegt, is niet waar, hoor.’ ­Ongetwijfeld zullen duistere krachten nog altijd Hitlers ­verwerpelijke ideeën willen verspreiden en wordt er nog vreugde aan beleefd om Joden te beschrijven als varkens met een ‘truffelinstinct’, maar ik geloof niet dat wij de illusie moeten hebben dat de 3.700 voetnoten waarin de weerzinwekkend­heden van Hitler worden ontkracht, zullen bijdragen aan de bestrijding van rechts-extremisme.

Als bijdrage aan een wetenschappelijk debat is die Duitse geannoteerde editie uiteraard nuttig, maar mij bevalt het wel dat Melching in de Nederlandse uitgave zijn commentaar ­beperkt en ingetogen heeft ­gehouden. Er zijn na de Tweede Wereldoorlog duizenden boeken verschenen waarin de perfiditeit van Hitler uitvoerig wordt beschreven. Praktisch elke dag komt er zo’n boek bij. Met Napoleon is Hitler de meest ­geannoteerde figuur uit de ­wereldgeschiedenis. Wie nu nog denkt dat de aanleg van de autobanen toch maar Hitlers grote verdienste is geweest, heeft een dermate bord voor zijn kop dat niets hem nog zal overtuigen.

Tenslotte moet ik iets rechtzetten. De gedachte dat het communisme intrinsiek in orde is maar verkeerd wordt uitgevoerd, vind je in Nederland alleen nog bij de schrijver Philip Huff, schreef ik vorige week. Dat verwijt is ­onjuist en onheus. Waarvoor ­excuses.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.