ColumnKustaw Bessems

Wie zal de linkse conservatief vertegenwoordigen?

Zo zat ik een paar dagen te turen naar een land waar niet per se de meeste stemmen gelden. En waar zeventig miljoen mensen kozen voor een gewetenloze autocraat. Het duurde lang en de gedachten gingen terug naar eigen land. Hoe goed acht de Nederlander zich eigenlijk politiek vertegenwoordigd? En hoe ontwikkelt het potentieel voor een Nederlandse Trump zich? Die twee vragen blijken sterk samen te hangen.

Persoonlijk voel ik mij nauwelijks vertegenwoordigd. Bij geen enkele partij thuis sleep ik me slechts uit democratisch plichtsbesef naar het stemhokje, om op het allerlaatst maar een vakje aan te kruisen bij een kandidaat in wie ik enige trouw aan de eigen idealen vermoed. Ik ervaar geen verband tussen mijn stem en het beleid, aangezien dat op z’n best een soort gemiddelde van gemiddelden wordt in een veelpartijencoalitie.

Enorme besluiten worden daarbij genomen in afspraken tussen EU-landen en de invloed daarop is nog minder direct. De regering sleept iets uit de onderhandelingen en de veelpartijencoalitie moet dat kunnen dragen. Er is het europarlement, maar daarin gaan Nederlanders op in internationale megafracties die geen echte regering controleren maar een internationale verzameling superambtenaren. Ze doen nuttig werk, maar via taai overleg en vaak zonder duidelijke politieke confrontaties.

Gelukkig blijk ik tot een minderheid te behoren. Volgens het laatste Nationale Kiezersonderzoek vindt tweederde van de Nederlanders het prima zo. En mijn mede-ontevredenen? Dat zijn vooral kiezers die sociaal-economisch links zijn en in sociaal-cultureel opzicht conservatief. Niet gek, want zo’n partij is er niet. De PVV wordt soms in deze hoek ingedeeld, maar die is economisch helemaal niet zo links. Bovendien moet je dan dus stemmen op een ondemocratische beweging die de rechtsstaat ondermijnt en moslims en Marokkaanse Nederlanders discrimineert.

De SP is uiteraard links, maar nauwelijks conservatief en van nationalisme kwam al een poos weinig. Het nieuwe verkiezingsprogramma is wel eurosceptisch: de euro vervangen door een munt met vergelijkbare economieën, de Europese Commissie als politiek orgaan opheffen, meer zeggenschap voor lidstaten van de Europese Unie.

Toch springt Lilian Marijnissen nog niet als EU-kritische ijzervreter in het oog. In de klimaatparagraaf valt hoogstens op dat de SP het vizier op grote bedrijven richt. Strenge immigratiemaatregelen kon ik nauwelijks vinden.

Nu kun je als partij denken: we hoeven onze oren ook niet naar het electoraat te laten hangen, we gaan die mensen van onze ideeën overtuigen. Laten we dan met een blik op de peilingen constateren dat dat de PVV voorlopig beter afgaat dan de SP.

Een aanzienlijke groep Nederlanders die niet goed wordt vertegenwoordigd, en die vooral uit lager opgeleiden bestaat, zoekt dus voor een belangrijk deel zijn toevlucht bij een xenofobische eenmansbeweging. Een beweging die door anderen vrijwel uitgesloten is van regeringsmacht. Hoe zou dat aankomen?

Eerst hadden de onvertegenwoordigden nog een andere uitlaatklep. Maar nadat de regering eerst al een paar keer onwelgevallige uitslagen over Europese onderwerpen naast zich neerlegde, heeft dit kabinet het raadgevend referendum geheel afgeschaft.

Het sussende cliché wil dat je in Nederland nu eenmaal een zetel of vijfentwintig aan populistische partijen hebt en dat dat het plafond wel is. Ten eerste kun je afvragen of dat zo weinig is. Ten tweede of dat zo blijft bij een voortwoekerende pandemie en een economische crisis. Ten derde of een nieuwe politicus die meer talent heeft dan Thierry Baudet of een breder publiek aanspreekt dan Geert Wilders hier geen verandering in zal kunnen brengen.

Maar ook als deze aanhang niet groter wordt en slechts steeds verder afdrijft van de rest, of in elk geval geen aansluiting meer vindt, is dat dan iets om de schouders over op te halen?

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Wanneer zijn we Geert Wilders gaan onderschatten?
Een tweet van Wilders bevat pure vreemdelingenhaat over de rug van mensen die doodziek aan de beademing liggen, schrijft columnist Loes Reijmer.

De beste suggestie van Remkes blijft liggen
Het kabinet doet eindelijk iets aan bestuurlijke vernieuwing maar vergeet de belangrijkste stap: een correctief referendum, schrijft Raoul du Pré in dit Volkskrant commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden