Column René Cuperus

Wie wint de geopolitieke wedstrijd?

Terwijl Europa met zichzelf worstelt en haar kostbare energie vermorst aan de Brexit, gaan de geopolitieke krachten in de wereld hun ongestoorde gang. Afgelopen week werd op hoog niveau onderhandeld over de nieuwe spelregels van het wereldhandelssysteem. Aan tafel: China en de Verenigde Staten. President Trump speelt als altijd hoog en hard spel. Als de louche vastgoedontwikkelaar uit New York die hij ooit was, zet hij zijn tegenspelers voor het blok. Als de Chinezen niet inschikken, gaan per 1 maart aanstaande de Amerikaanse importheffingen op Chinese producten fors omhoog.

Het ziet ernaar uit dat de Chinezen het daar niet op willen laten aankomen. Met alle macht proberen zij een handelsoorlog – niet in het belang van China, noch van Amerika – te vermijden.

Trump heeft in een tweet laten weten dat hij hoopt in een komende topontmoeting met president Xi het conflict de wereld uit te kunnen helpen, en China te kunnen forceren tot meer marktopening en een eerlijker omgang met intellectueel eigendom. Dat wonder zou dan nog deze maand moeten gebeuren.

Achter de schermutselingen van dit handelsconflict gaat een veel groter verhaal schuil: het verhaal van de nieuwe rivaliteit tussen ruling power Amerika en rising power China. De strijd tussen de heersende supermacht en de opkomende supermacht om (co-)wereldleiderschap. Economisch, militair en technologisch.

In de Verenigde Staten heerst een ware China-paniek. Het idee bestaat dat Amerika het wel eens zou kunnen gaan afleggen tegen China. Dat China de USA zal aflossen als sterkste economische macht, en dat het technologisch de wedstrijd gaat winnen. Onlangs beleefden we zelfs een soort Spoetnik-moment: de Chinese maanlanding op de ‘donkere achterkant’ van de maan. Die heeft het beeld versterkt dat Amerika de technologische ratrace aan het verliezen is en dat niet Silicon Valley, maar China leidend zal zijn in de Vierde Industriële Revolutie, en dat ‘staatsgecontroleerde’ bedrijven als Huawei de standaarden van de nieuwe techno-wereld zullen bepalen.

Waar blijft Europa in al dit supermachtgeweld? Overal en nergens. Wat opvalt aan de wedstrijd tussen China en Amerika, is dat beide voortgedreven worden door een sterk gevoel van revanche en eerherstel. Voor China is al vaak beschreven hoe dat land zich op imposante wijze heeft ontworsteld aan de ‘eeuw van vernedering’ en onder president Xi doelbewust aankoerst op eerherstel van het Rijk van het Midden, de terugkeer van China op het wereldtoneel. Make China Great Again. In 2049, als de Volksrepubliek honderd jaar bestaat, moet dit culmineren in: ‘China terug aan de top van de wereld’.

Heel anders, maar niet onvergelijkbaar, is de missie van president Trump: Make America Great Again. Hij wil het machtsverval van de Verenigde Staten stoppen en vooral iets doen aan de ‘oneerlijke deals’ waarmee gekke henkie Amerika volgens hem gepiepeld wordt. Dezelfde geopolitieke energie zien we in het Rusland van Poetin. Ook hier: Make Russia Great Again, gemotiveerd door het gevoel van vernedering na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, de omsingeling van het Westen en het verlies van trots onder president Jeltsin.

En Europa? Tja. Men kan de Europese Unie zien als een poging tot eerherstel na de barbaarse 20ste eeuw en als antwoord op de geopolitieke ‘verdwerging van Europa’ na de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Duitsland en Frankrijk, ooit grootmachten, kunnen dankzij de EU in een iets hogere geopolitieke gewichtsklasse meeboksen.

Maar met Make Europe Great Again gaat het niet florissant. Brexit is een geostrategische verzwakking van de EU. En er is veel verdeeldheid: tussen Noord en Zuid, Oost en West, en binnen landen tussen pro-EU mainstream partijen en nationaal-populisten. Bepaald geen lekkere uitgangssituatie voor een geopolitieke wedstrijd.

Veel hangt af van Macron en ‘AKK’, de Franse en Duitse hoop in bange dagen. Zullen zij erin slagen binnenlandse stabiliteit te herstellen en het juiste antwoord vinden op de opstand van populisme en gele hesjes? Alleen daarmee zouden ze het vertrouwensmandaat krijgen voor een sterk, naar buiten optredend Europa, dat het hoofd kan bieden aan de revanchistische wereldkrachten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.