Wie werkt en zorgt, is het best

Werkende moeders zijn een voorbeeld voor de wereld. Het Nederlandse bedrijfsleven mag zijn handen dichtknijpen.

Nederlandse moeders zijn het levende bewijs dat een goede balans tussen werk en privé voordelig is voor werkgevers, henzelf en kinderen. Met de wereldwijd unieke manier waarop zij werk en zorg combineren, bewijzen zij samenleving en economie een dienst.

Rafelranden
Zij kiezen ervoor de opvoeding van kinderen er niet in de rafelranden van een dag een beetje bij te doen, en maken tegelijk serieus werk van hun loopbaan. Ze zijn bewuste opvoeders en productieve, doelgerichte en daadkrachtige werknemers. Het combineren van die twee verantwoordelijke rollen maakt namelijk dat zij efficiënt en effectief met hun tijd omgaan. Wie werkt én zorgt, ontwikkelt veel talenten die nuttig zijn op de werkvloer en thuis ook zo hun voordelen opleveren.

Vaders
Dat geldt net zo goed voor vaders. Steeds meer Nederlandse mannen met kinderen zouden net zo willen werken en zorgen als hun geliefde doet. Er is alle reden hen die kans te geven, want kinderen hebben baat bij een grotere rol van vaders in de opvoeding en werkgevers krijgen er efficiënte en (nog meer) gemotiveerde werknemers voor terug.

Dan zijn we meteen af van de vrouwendiscussie die werken en zorgen ten onrechte en tot vervelens toe is geworden. De zorg voor kinderen is een gedeelde verantwoordelijkheid van mannen en vrouwen; hoe dat zo goed mogelijk te combineren met een betaalde baan is een werkgevers-werknemersdiscussie.

Flexibiliteit
Nog veel werkgevers blijken huiverig werknemers, met name mannen, meer flexibiliteit en autonomie te geven in hun werk. Dat is in veel gevallen niet terecht, zeker niet als het gaat om werknemers met kinderen. Die blijken juist beter te functioneren, gemotiveerder en gezonder te zijn als zij ruimte krijgen hun werk- en zorgtaken goed op elkaar af te stemmen.

Daar het gros van de werknemers een periode in zijn leven de verantwoordelijkheid voor kinderen heeft, is het van belang dat werkgevers dat mogelijk maken.

Zeker in tijden van economische tegenwind en onzekerheid hebben werkgevers baat bij solide, efficiënte en creatieve werknemers. Het is daarom te hopen dat de winst die de afgelopen decennia is geboekt met de opmars van vrouwen op de werkvloer, niet wordt verkwanseld.

Samenwerking
Inmiddels weten we dat de samenwerking tussen mannen en vrouwen op uiteenlopende niveaus juist een gunstig effect heeft op de innovatieve kracht en winstgevendheid van een bedrijf. Het is dus van wezenlijk belang voor onze economie vrouwen binnenboord te houden.

Om van hun talenten optimaal gebruik te maken is het niet verstandig hen alleen maar op te jagen meer uren te gaan werken, als remedie tegen de vergrijzing. Veel Nederlandse vrouwen met een kleine deeltijdbaan van twee à drie dagen willen wel meer uren werken, maar doen dat niet omdat zij in de huidige omstandigheden geen mogelijkheid zien dat fatsoenlijk te combineren met de opvoeding van hun kinderen.

Schooltijden
De obstakels waar zij tegenaan lopen – zoals onwerkbare schooltijden, inflexibele werkgevers die vooral hun partners gevangen houden in een aanwezigheidscultuur, en een hardnekkige moederschapscultuur – zullen allereerst moeten worden weggenomen. Dan komen zij vanzelf over de brug.

Juist vanwege het uitgangspunt dat een goede balans tussen werk en privé gunstig uitpakt voor alle betrokkenen, lijkt het ‘Nederlandse model’ van zorgen en werken te verkiezen boven de praktijk in veel andere westerse landen.

Ook landen waar Nederland op het oog een puntje aan lijkt te kunnen zuigen, zoals Zweden met zijn grote aantal moeders met grote banen. En de VS, waar vrouwen, ook die met kinderen, veel verder komen in hun loopbaan.

Jaloersmakend
De voorzieningen die Zweden werkende ouders biedt, zijn jaloersmakend maar hebben een minder aanlokkelijke keerzijde. Doordat de kosten ervan torenhoog zijn, betalen Zweden veel belasting, meer dan in welk land ter wereld. Dat dwingt vrijwel alle ouders fulltime te werken om genoeg inkomsten over te houden om een gezin te kunnen onderhouden.

De meeste ouders zouden liever een aantal jaren minder uren willen werken om meer tijd voor de opvoeding van hun kinderen te hebben. Door het langdurige verlof, dat voornamelijk door moeders wordt opgenomen, zijn Zweedse vrouwen die moeder worden vaak wel drie jaar uit de running.

Lager betaald
Daarmee prijst het gros zichzelf uit de markt; eenmaal terug op hun werk komen veel moeders terecht in lager betaalde functies onder hun niveau. Het loonverschil tussen mannen en vrouwen is in het Scandinavische land dan ook groter dan in Nederland.

In de Verenigde Staten slagen wel meer moeders erin werk op hun niveau te doen en daar veel in te bereiken (Madeleine Albright, Hillary Clinton, Indra Nooyi), maar daar haken steeds meer vrouwen af. De afgelopen jaren hebben tienduizenden vrouwen met kinderen hun baan opgezegd.

Tandvlees
Niet dat zij niet willen werken, integendeel, maar ze zijn stuk gelopen op de veeleisende arbeidscultuur. Met werkweken van gauw 50 uur, het ontbreken van betaald zwangerschapsverlof (met uitzondering van de staat Californië), gebrek aan betaalbare en goede kinderopvang, lopen zij op hun tandvlees en raken gefrustreerd over de invulling van hun ouderschap.

Amerikaanse ouders zijn niet te benijden; een meerderheid voelt zich overwerkt, tweederde zou tien uur minder in de week willen werken maar heeft de kans niet, ruim tweederde kampt met zo’n hoge schuldenlast dat het hun privéleven ongelukkig maakt, een op de drie gezinnen kan zich geen ziektekostenverzekering veroorloven. Net als in Zweden strandt één op de twee huwelijken. Partners hebben er amper tijd voor elkaar.

Keurslijf
In Zweden en de Verenigde Staten worden ouders in een keurslijf geperst van fulltime werken omdat ze het anders financieel niet kunnen bolwerken. Nu is er niets mis met een volledige werkweek, maar in de praktijk blijken veel ouders (vaak tijdelijk) een voorkeur te hebben voor een kortere werkweek om voldoende tijd voor de opvoeding van hun kinderen te hebben.

Ze willen hun beider verantwoordelijkheden volwaardig kunnen uitoefenen. En dat blijkt heel verstandig. Wie een uitgebalanceerd leven leidt, heeft op alle fronten een langere houdbaarheidsdatum. En is een tevredener mens, ook een belangrijk ingrediënt voor succesvol ouderschap en werknemerschap.

Toegewijd
Dat Nederlandse moeders er zo goed in slagen het beste uit twee ambities te halen, die van toegewijde ouder en productieve werknemer, is voor een groot deel het gevolg van de unieke arbeidscultuur, die werken in deeltijd op uiteenlopende niveaus mogelijk maakt.

Maar ook van de sociale welvaartsstaat, die zo is ingericht dat het voor veel gezinnen mogelijk is van minder dan twee volledige inkomens rond te komen. Dat stelt veel ouders in staat na de komst van kinderen te blijven werken en wel op zo’n manier dat er voldoende tijd en aandacht overblijft voor hun kinderen. Dus het leven te leiden dat zij willen, niet dat hen wordt opgelegd.

Obstakels
Ondanks de obstakels waar veel werkende ouders nog tegenaan lopen lijkt het ‘Nederlandse model’ van zorgen en werken te verkiezen boven de praktijk in veel andere westerse landen. Maken overheid en werkgevers korte metten met de laatste barrières voor ouders om werk en zorg goed te combineren, dan is het rijp voor de export.

Dit artikel is gebaseerd op Bolwijns boek De ideale werknemer is een moeder, dat komende week verschijnt bij uitgeverij Bert Bakker. Daarin beschrijft zij de voordelen die het combineren van werken en zorgen voor kinderen biedt voor werkgevers, kinderen en ouders.


Vrijdag 6 maart om 19.30 uur
is er in de Rode Hoed te Amsterdam een debat over actuele emancipatiekwesties in Europa, georganiseerd door het Nederlands Debat Instituut in opdracht van het Europees Parlement Bureau Nederland. Zie www.rodehoed.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.