Commentaar Treinkaping de Punt

Wie terreur gebruikt, roept geweld over zich af. Maar de staat heeft onvoldoende openheid betracht

De trein bij De Punt, nadat de kaping was beëindigd.

Er was in 1977 alle reden dodelijk geweld te gebruiken, maar de staat heeft onvoldoende openheid betracht.

Wie terreur gebruikt, roept geweld over zich af. De rechtbank in Den Haag heeft bepaald dat de Nederlandse staat niet verantwoordelijk is voor de dood van de Molukse treinkapers Max Papilaja en Hansina Uktolseja, op 11 juni 1977 in De Punt.

Vast staat dat Papilaja en Uktolseja onnodig zijn gedood. Beiden waren zwaargewond en ongewapend. Maar dat is achteraf gemakkelijk vast te stellen. De mariniers die destijds de trein bestormden, opereerden met gevaar voor eigen leven en moesten snel beslissen, in het heetst van de strijd. Daarom mogen aan deze mariniers geen ‘onrealistisch hoge eisen’ worden gesteld, zoals de rechtbank terecht opmerkte.

Natuurlijk moet ook geweld tegen terroristen proportioneel zijn en plaatsvinden binnen de regels van de rechtsstaat. Op 11 juni 1977 was er alle reden om dodelijk geweld te gebruiken. De passagiers van de trein werden al drie weken gegijzeld. Daarnaast werden leerkrachten van een lagere school in Bovensmilde vastgehouden, nadat eerder ook de kinderen in gijzeling waren genomen. Bij een eerdere actie in 1975 hadden treinkapers drie mensen geëxecuteerd. In 1977 waren alle pogingen tot bemiddeling mislukt en dreigden de kapers opnieuw mensen te doden.

De staat moest wel in actie komen. Tevoren was duidelijk dat er doden onder de kapers zouden vallen. De compartimenten waar zij zich zouden bevinden werden onder vuur genomen door precisieschutters. Hieruit kan echter niet de conclusie worden getrokken dat er een heimelijke instructie bestond om alle kapers te doden, zoals de eisers stelden. Per slot van rekening overleefden drie kapers de bestorming van de trein.

Terecht verwijt de rechtbank de staat wel dat hij onvoldoende openheid heeft betracht, waardoor nabestaanden zich genoodzaakt voelden een proces te beginnen om de toedracht van de dood van Papilaja en Uktolseja te achterhalen. Ook na het proces blijven er twijfels en onduidelijkheden, zeker omdat de hoogste autoriteiten, zoals de toenmalige minister van Justitie Van Agt, niet zijn gehoord. Hopelijk gebeurt dat alsnog in het hoger beroep dat advocaat Zegveld namens de nabestaanden heeft aangekondigd.

Uitspraak van de rechtbank

Het optreden van militairen tegen de treinkapers was naar behoren, oordeelde de rechtbank woensdag.

Reactie Nederlandse staat

De Nederlandse staat zegt in een reactie blij te zijn met het oordeel van de rechtbank dat de mariniers niet onrechtmatig hebben gehandeld.

‘Aan plan B zie je dat de kapers dood moesten’

Het was de bedoeling dat de kapers van de trein bij De Punt, in 1977, niet zouden overleven. Die stelling van oud-officier Ingo Piepers is fel tegengesproken. Daarop besloot hij extra onderzoek te doen om zijn uitspraken te staven

Volgens hem heeft de Nederlandse regering heeft bij de beëindiging van de kaping bewust gekozen voor excessief geweld, met de intentie om alle kapers te doden. Hij gaat zelfs zover dat hij de handelwijze van de regering ‘terreur’ noemt.

Oud-mariniers doen boekje open: ‘Wij zijn killers’

Het proces over de treinkaping bij De Punt is een schijnvertoning. Dat zeiden twee oud-mariniers die in 1977 op hetzelfde moment een gegijzelde school in Bovensmilde moesten ontzetten. Antwoorden van getuigen zijn ingefluisterd, stellen ze. ‘Ons is maandenlang gevraagd om onze kop te houden. Maar hier stopt het.’

Een uzi-salvo of revolverschoten, hoe kwam Hansina om het leven?

Begin oktober sprak de commandant die in 1977 bij De Punt mogelijk gijzelneemster Hansina doodschoot als laatste in een reeks getuigenverhoren van mariniers. Onze verslaggeefster was erbij. ‘Wij praten niet over doden. Ons is geleerd: je moet het grootste draagvlak pakken. Dat is iemands borst, als u begrijpt wat ik bedoel.’

Militairen treinkaping De Punt getuigen voor het eerst: ‘Absolute onzin’ dat kapers het niet mochten overleven

Voor het eerst getuigden vorig jaar Nederlandse mariniers over het beëindigen van de treinkaping bij De Punt in de rechtbank. De eerste noemt het ‘een farce’ dat hij zich na 40 jaar moet verdedigen in een rechtszaak die is aangespannen door nabestaanden van de kapers. ‘Wij deden gewoon ons werk.’

‘Ik heb nog nooit gehoord: excuses meneer Monsjou’

Zijn dochter Ansje kwam in 1977 om bij de bevrijding van de gekaapte trein. Nog steeds weet Karel Mosjou niet waarom. Ana van Es interviewde hem in 2014. ‘Hij tikt me op de schouders en zegt: ‘Ansje is dood.’ Zo hoef je dat toch niet te zeggen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.