Column Jean-Pierre Geelen

Wie stikstof wil aanpakken, moet zijn grenzen kennen – de groei bijvoorbeeld

In de jaarlijkse primeurtjesjacht rond Prinsjesdag, onderdeel van de traditionele regendans van inheemse Binnenhofbewoners, onthulde deze krant dat het kabinet ‘onorthodoxe maatregelen’ gaat nemen om 75 duizend nieuwe woningen per jaar te bouwen. Zo moet ‘de wooncrisis’ bestreden.

De ironie: het plan waarde rond op een bestuurlijk complex dat zelf verbouwd moet: de riolering van het Binnenhof is zo verrot dat er 2,7 miljoen euro weglekte naar een incapabele architect toen de Kamer haar megalomane plannen door de plee trok. Nu staat die hele verbouwing op losse schroeven. Stikstof gooide roet in het eten.

Ik wist het ook niet, maar bouwen (en wonen) levert veel stikstof op. De 160 ‘Natura 2000-gebieden’ lijden daaronder, en dat mag niet meer van ‘Europa’ en de Raad van State (en mij). Talloze bouwplannen (onder meer in Den Haag en Eindhoven) zijn nu onzeker geworden, waaronder die voor het Binnenhof. Niet omdat de Hofvijver beschermd gebied is, maar omdat stikstof de eigenschap heeft niet per se direct in een naastgelegen Natura 2000-gebied neer te slaan. Met die wetenschap kun je dus elke bouwplaats wel platleggen – wel zo rustig.

Nederland is permanent in verbouwing, en al jaren ‘kampioen stikstofuitstoot’ – je ziet het de stenenschuivers van ‘de BV Nederland’ glimmend verkondigen bij Harry Mens. Alle reden om er iets aan te doen. De hoofddader aanpakken, bijvoorbeeld. Dat is niet eens het bouwbedrijf, maar de intensieve veehouderij. Maar die staat vol heilige koeien wier benauwde bestaan het broodbeleg is van een machtige lobby. Dus worden zijpaden uitgezet.

Achter de wereld van het stikstof schuilt een surrealistische werkelijkheid van ambtelijke polderpolitiek. Centraal stond de ‘Programmatische Aanpak Stikstof’ (PAS). Een ingewikkeld rekenmodel met een typisch Hollandse uitkomst: het zou de natuur beschermen én – Ti Ta tovertruc - tegelijkertijd bedrijven de ruimte te geven om te groeien. Illusionisme, volgens de Raad van State: teveel aannames, te weinig concrete oplossingen.

Uit het parallelle universum van de regelgevers: het rekeninstrument om de uitstoot van stikstof te bepalen heette ‘Aerius’. Dat is tevens de benaming voor desloratadine, een medicijn tegen hooikoorts en netelroos. Hier tracht een zieke geest een hoofdpijndossier te bestrijden met het Plan Aspirine.

Een ‘speciale commissie’ onder leiding van Johan Remkes gaat nu ‘uitwegen uit de crisis’ zoeken, zoals ‘intern en extern salderen’. Leve het polderland: bij elk richtingbord worden de ontsnappingsroutes al bijgeleverd. Zodat niemand zich aan de koers hoeft te houden.

Je ziet dat schipperen overal, op het sjoemelige af; vliegverkeer, mest- en melkquota en ‘emissierechten’. Stap in de auto en je wordt het bos ingestuurd. Zo mag ik mijn stad uit met een maximum snelheid van 80, maar mogen tegenliggers 100. Om de 500 meter raak je de weg kwijt. Hectometerpaaltjes zeggen 100, verlichte borden gebieden 120 (of 70); tenzij de spitsstrook open is, dan mag je 100, tussen zes en acht. Soms mag je even in galop met 130, terwijl je TomTom knippert dat je maar 90 mag. Gevolg: een kettingbotsing van ambities, iedereen loopt vast.

Wie stikstof wil aanpakken, moet zijn grenzen kennen. Grenzen aan de groei bijvoorbeeld. Het is mooi zo, zonder nóg meer snelwegen en troosteloze industriecomplexen. Maar polderaars durven niet te kiezen. Hooguit van alles een beetje, en niets helemaal. Dat is pas verstikkend

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden