Wie spreekt gastheer Turkije aan op de Koerdische vluchtelingen?

Om gastheer Turkije niet voor het hoofd te stoten, heeft VN-secretaris Ban Ki-moon de agenda voor de humanitaire top gezuiverd van pijnlijke kwesties.

Medewerkers van Artsen zonder Grenzen na het bombardement op een ziekenhuis in Kunduz. AzG doet niet mee aan de top.Beeld Waqif Nasirahmad/Demotix

Eind mei is in Istanbul de eerste wereldtop ooit over humanitaire hulp: de World Humanitarian Summit. Op een moment dat ondanks stijgende budgetten de humanitaire nood nog steeds harder groeit. De Syrië-crisis alleen kost al miljarden en dan zijn er nog andere conflicten, droogte in Afrika en de nasleep van de aardbeving in Nepal. Volgens de vluchtelingenorganisatie UNHCR hebben we zelden zoveel ontheemden gehad.

Deze week maakte Artsen zonder Grenzen bekend dat het niet meer meedoet met de top. AzG voert twee redenen op voor haar afwijzing. Een is dat het geen intergouvernementele top is. We zijn gewend dat een wereldtop inzet op een slotverklaring die overheden bindt tot actie. Bij de WHS wordt iedereen om vrijwillig toezeggingen gevraagd om hulp effectiever te maken: overheden, hulporganisaties en donoren. Ik vind dat juist een interessant aspect aan de top. Hulporganisaties, waaronder de giganten van de VN, hebben een hoop macht over leven en dood en het is goed dat zij zich niet achter overheden kunnen verschuilen en hun eigen verantwoordelijkheid nemen.

Meer dan een klinkende slotverklaring

Afgelopen maanden hebben enkele sleuteldonoren en hulporganisaties, samen goed voor meer dan de helft van de humanitaire omzet, een flink aantal afspraken gemaakt die op de top verzilverd gaan worden. Hun toezeggingen gaan een eind in technische verbeteringen om hulp effectiever te maken en soepeler te laten verlopen, bijvoorbeeld door gebruik van cash-voorzieningen en door vaker te bouwen op lokale hulpverleners. Dat levert misschien meer op dan een klinkende slotverklaring.

De tweede reden die AzG opvoert is dat de top de grootste problemen van hulp dreigt te laten liggen. Deze kritiek snijdt hout. Ban Ki-moon heeft een agenda voorgesteld voor de top die ver strekt. Hij wil dat de top gaat over het voorkomen en oplossen van crises en over de toegang van hulporganisaties tot getroffen bevolkingen. Maar juist op deze politieke onderwerpen lijkt de top te ontsporen.

Geen moraliteit

Artsen zonder Grenzen heeft veel te maken met aanvallen op zijn ziekenhuizen. De beschieting van het ziekenhuis in Kunduz vorig jaar door Amerikaans vuur is nooit veroordeeld en het onderzoek sleept zich voort. Intussen zijn tientallen ziekenhuizen en klinieken het doelwit geworden van gewapende aanvallen. Vaak lijkt het om gerichte aanslagen te gaan. Het gaat de aanvallers om strijders die in klinieken worden opgelapt, of domweg om het vernietigen van de laatste symbolen van hulp en hoop. Mikken op patiënten en hun verzorgers gaat in tegen alle moraal en verdragen. Een top die dit niet scherp veroordeelt is weinig waard.

De toegang van vluchtelingen tot hulp dreigt ook te blijven liggen. Alle buurlanden van Syrië hebben hun grenzen afgesloten. In het niemandsland tussen Jordanië en Syrië bevinden zich ruim vijftigduizend mensen, in het niemandsland tussen Turkije en Syrië eenzelfde aantal. Met weinig meer dan een stuk plastic om onder te schuilen zijn ze doelwit van onder andere IS, terwijl ze de grens niet over komen.

Thea Hilhorst.

Opvoeren van diplomatieke inspanningen

Hulp wordt mondjesmaat vanaf de grens verstrekt. Intussen is de registratie van vluchtelingen in Libanon gestopt en wordt die in andere landen vertraagd, waardoor mensen verstoken blijven van hulp. Als Ban het oplossen van crises op de agenda wil houden is opvoeren van diplomatieke inspanningen voor vrede in Syrië een minimaal begin.

Turkije is gastheer van de top. Het land heeft zich de afgelopen vijf jaar humaan bekommerd om 2,7 miljoen vluchtelingen. Dat neemt niet weg dat intussen de bombardementen op Koerdische doelen hebben geleid tot een half miljoen interne vluchtelingen: Koerden die van huis en haard verdreven zijn. Om Turkije niet voor het hoofd te stoten wordt hier vooral stilzwijgend aan voorbij gegaan. Wie durft Turkije hierop aan te spreken tijdens de top?

Thea Hilhorst is hoogleraar humanitaire hulp aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden