Opinie

Wie redt de psychiatrie uit de klauwen van Big Pharma?

Hoog tijd dat de psychiatrie afstand neemt van zijn duivelse vriend, de farmaceutische industrie.

Medewerkers farmaceutisch bedrijf in Taiwan. Beeld reuters

De psychiatrie kent een lange traditie van samenwerking met medicijnfabrikanten. Iets minder eufemistisch uitgedrukt: Big Pharma heeft haar klauwen stevig in de psychiatrie gezet. Dat de farmaceutische industrie geen betrouwbare partner is voor hulpverleners die het beste voor hebben met de gezondheid en veiligheid van hun patiënten is al jaren bekend. De bedrieglijke praktijken van GlaxoSmithKline - die levensgevaarlijke bijwerkingen van een antidepressivum achterhoudt en de effectiviteit overdrijft - maakt dat nog eens pijnlijk duidelijk. Toch is de band met de psychiatrie hecht en het is hoog tijd om meer afstand te nemen van deze duivelse vriend. Hoe precies? Ik doe enkele eenvoudige voorstellen:

1) Geaccrediteerde nascholing voor psychiaters mag niet meer georganiseerd of gefinancierd worden door de farmaceutische industrie
Dat dit op grote schaal gebeurt is ontoelaatbaar. Waarom? Een voorbeeld: U heeft vast weleens gehoord dat depressie wordt veroorzaakt door een tekort aan serotonine in de hersenen. En - niet toevallig - dat antidepressiva dit tekort aanvullen. Het klinkt te simpel om waar te zijn en dat is het ook. Toch hebben psychiaters deze mythe jarenlang in stand gehouden onder invloed van quasiwetenschappelijke reclamefolders en nascholing georganiseerd door de industrie.

Inmiddels slikt meer dan een miljoen Nederlanders antidepressiva, waarover beetje bij beetje duidelijk wordt dat ze minder effectief en veilig zijn dan ons jarenlang is voorgelogen. De vraag waarom de farmaceutische industrie zoveel geld steekt in het betalen en nascholen van psychiaters zou genoeg argwaan moeten wekken om het niet meer toe te staan.

Bijklussen

2) De leden van commissies die behandelrichtlijnen opstellen mogen geen financiële relaties hebben met de farmaceutische industrie
Dit zou vanzelfsprekend moeten zijn maar is het helaas niet. Of het nu gaat om de behandelrichtlijn ADHD of bipolaire stoornis, veel commissieleden klussen bij voor de industrie. Dat er sprake is van belangenverstrengeling is waarschijnlijk: onderzoek wijst uit dat artsen vaker gunstige aanbevelingen doen ten aanzien van geneesmiddelen van farmaceuten waarvan zij vergoedingen ontvangen dan onafhankelijke artsen. Het imago van de psychiatrie staat in elk geval op het spel en op zijn minst moet de schijn van belangenverstrengeling vermeden worden.

3) Bestuursleden van de beroepsvereniging (NVVP) dienen vrij te zijn van financiële relaties met de industrie
Dit is momenteel niet het geval. U kunt in het Transparantieregister Zorg nakijken wat er wordt bijverdiend. Het schandaal rond de beruchte 'Study 329' over de verzonnen werkzaamheid en veiligheid van Seroxat laat zien dat een beroepsvereniging onafhankelijk moet zijn. De American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, tevens uitgever van het tijdschrift waar 'Study 329' in werd gepubliceerd en financieel afhankelijk van de farmaceutische industrie, weigert de publicatie terug te trekken. De belangenverstrengeling is evident.


Reclamevrij

4) Wetenschappelijke tijdschriften moeten reclamevrij zijn en redacties mogen geen financiële relaties hebben met de farmaceutische industrie
Dit is noodzakelijk voor betrouwbare en kritische wetenschap waarin geneesmiddelenonderzoek onafhankelijk beoordeeld moet worden. Als het aan de medicijnfabrikanten ligt, gaan ze ongestoord door met het testen van hun eigen geneesmiddelen, met het 'masseren' van onwenselijke onderzoeksresultatenen met het bagatelliseren van levensgevaarlijke bijwerkingen. Ze gaan ook door met hun doortrapte marketingstrategieën: het betalen en inpalmen van invloedrijke psychiaters, onderzoeksgroepen en patiëntenverenigingen.

Ook gaan ze door met het betalen van megaschikkingen voor het illegaal promoten van geneesmiddelen voor aandoeningen waar ze niet voor zijn geregistreerd - met alle soms dodelijke gevolgen van dien. En ze gaan na het afbetalen van boetes door met het beloven van beterschap en ethisch verantwoord onderzoek. Met Big Pharma als vriend heeft de psychiatrie geen vijanden meer nodig.

Belangrijke veranderingen in de psychiatrie ontstaan meestal onder externe druk. Het verwijderen van homoseksualiteit uit diagnostische handboeken en bijvoorbeeld het vervangen van de Krankzinnigenwet voor de humanere wet BOPZ zijn onder grote maatschappelijke druk tot stand gekomen. Is de Nederlandse psychiatrie dapper genoeg om Big Pharma zelf van zich af te schudden? Het moet snel gebeuren, anders vrees ik dat Den Haag en de samenleving moeten ingrijpen.

Berend Verhoeff is psychiater en wetenschapsfilosoof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.