Opinie

Wie is hier eigenlijk 'de viezerik'?

Omdat men geen verschil meer kan of wil maken tussen kunst en porno, is een collectieve afkeer ontstaan.

Beeld Ronald Schmets

Al sinds de Slapende Venus van Giorgione in 1510 wordt de pracht en schoonheid van een naakte vrouw verbeeld. In de beginjaren van de fotografie, vele eeuwen later, was het vastleggen van die schoonheid een veelvuldig onderwerp. In de huidige tijd, van hysterie en conservatief denken doorspekt, is het naakt verworden tot strijdmiddel, en wordt het afbeelden van prachtige vrouwelijke vormen direct geassocieerd met pornografie.

Nu Playboy is gezwicht voor de internationale druk en de heersende commercie en al het naakt verbant uit het blad, is die trend officieel geworden. Natuurlijk galmt pornografie op het internet en is nagenoeg alles beschikbaar, als je de juiste zoektermen intikt. Het bevredigen van lustgevoelens en het gevoel van machteloosheid, uit ontevredenheid met de kwijnende mannelijke habitat, heeft niets te maken met schoonheid en respect voor het vrouwelijk naakt.

Het afbeelden van vrouwelijk naakt, net als pornografie, is van alle tijden. De beoordeling ervan had een volslagen ander karakter dan in de huidige tijd. In veel religies, waaronder het hindoeïsme en het boeddhisme, maar ook bij de Grieken en de Romeinen, had het afbeelden van naakt een spirituele betekenis. Ook veel later was het een geliefd onderwerp: de vierde foto ooit gemaakt, in 1836, was er een met een pornografisch onderwerp.

Dat betekent niet dat beide stromingen niet uitstekend onafhankelijk van elkaar kunnen bestaan, en worden bewonderd, al is het met een volstrekt andere intentie.

Giorgione, Slapende Venus (1510). Beeld Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden

Collectieve afkeer

Als fotografisch kunstenaar met als levensmotto 'God schiep de vrouw, en mij om haar zo mooi mogelijk vast te leggen' maak ik met een voorliefde voor hetzelfde onderwerp barre tijden mee. Omdat kijkers niet meer het verschil kunnen of willen maken tussen kunst en porno, ontstaat een collectieve afkeer.

Hoezeer de vrouw als onderwerp mij ook aantrekt, veel vrouwen hebben een afkeer van afbeeldingen waarop ook maar een tepel of venusheuvel te zien is. Mannen bewaren liever de 'pais en vree' en gaan mee in het oordeel van hun partner.

In de jaren zeventig was de wazige fotografie van David Hamilton ongekend populair. Jonge meisjes, die hun ontluikende naaktheid toonden voor de camera, werden in een dromerige setting omgetoverd tot godinnen. Diezelfde meisjes kochten massaal ansichtkaarten en affiches waarmee ze wereldwijd hun meisjeskamers opsierden.

Naakte kinderen

In de huidige tijd is dat ondenkbaar. Voor het maken van dit soort werk zou Hamilton zich direct moeten melden bij de zedenpolitie en zouden boze ouders hun moraal van de daken schreeuwen. Nu zijn meisjes aangewezen op het maken van selfies, om het veranderende lijf van kind naar vrouw gestalte te geven. Misbruik en moralistische veroordeling liggen op de loer, waardoor een onschuldige zelfreflectie een ranzig karakter krijgt en het lot van menig onschuldig beeld beklonken wordt.

Nog recentelijk is het werk van Sally Mann van expositieruimtes verwijderd in vooraanstaande musea, omdat er naakte kinderen te zien waren. Haar eigen naakte kinderen, prachtig verbeeld, in een broeierige setting van haar huis in Virginia. Niet de maker van het beeld had foute gedachten bij het richten van haar camera, maar de kijker met een doorgeslagen moraal is hier 'de viezerik'. Jock Sturges onderging eenzelfde lot.

Als ik weer eens een model voor de camera heb, en zie hoe het licht de vormen van haar hals, schouders, borsten, heupen en de rest van haar prachtige vormen de camera geeft wat het wil, denk ik alleen maar aan schoonheid in de puurste vorm. Zonder oordeel, zonder toekenning aan het juiste hokje met naambordjes als 'functioneel naakt' of 'pornografie'. En even denk ik weer terug aan de tijd van Gauguin, Klimt, Schiele en Mucha, en de tijd dat vrouwelijk schoon nog een duidelijk gezicht had en respect afdwong bij de kijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden