Wie hulpbehoevende in huis neemt krijgt straf

Maak eind aan de korting op de AIO van ouderen die bij hun kinderen intrekken, omdat zij niet meer voor zichzelf kunnen zorgen.

Beeld anp

'Wij doen precies wat de regering wil', zegt Niels. 'Wij zijn een mooi voorbeeld voor de participatiemaatschappij.' Niels heeft namelijk zijn schoonmoeder in huis genomen. Zij is nagenoeg blind en sinds een auto-ongeluk vorig jaar slecht ter been. Als de schoonmoeder een ommetje maakt, gaat Niels of zijn vrouw mee. Ze doen dat met liefde. Ze vinden het alleen raar dat ze voor dit goede gedrag financieel worden gestraft.

Sinds dit jaar heeft de regering namelijk de kostendelersnorm ingevoerd. Mensen met een uitkering die met meerdere volwassenen leven op één adres krijgen een lagere uitkering. Ze kunnen de kosten immers delen. Voor nieuwe gevallen ging het op 1 januari in, voor mensen die al voor 1 januari in één huis woonden, gaat het per 1 juli in. De maatregel is bedoeld om het verschil tussen een uitkering en werken groter te maken, als financiële prikkel om aan de slag te gaan. De schoonmoeder van Niels is echter 67 en hoeft dus niet te werken.

Als de schoonmoeder van Niels haar hele leven in Nederland had gewoond, had zij nu geen last gehad van de kostendelersnorm. Op aandringen van de Tweede Kamer heeft staatssecretaris Jetta Klijnsma de kostendelersnorm voor de AOW namelijk een jaar uitgesteld (invoering 1 juli 2016). De Kamer was bang dat de kostendelerskorting zou gaan werken als een mantelzorgboete. Een ouder die in een verzorgingstehuis gaat wonen, krijgt gewoon een uitkering, wie bij zijn kinderen intrekt, raakt een deel van de uitkering kwijt. De regering neemt een jaar de tijd om na te gaan of de maatregel niet belemmerend werkt voor de participatiesamenleving, waar Klijnsma's collega Martin van Rijn zo naar streeft.

Mantelzorgboete

Het jaar uitstel geldt echter niet voor de schoonmoeder van Niels. Zij komt namelijk uit Egypte en heeft daar het grootste deel van haar leven gewoond. Ze krijgt daarom geen AOW, maar een AIO (Algemene Inkomensondersteuning Ouderen). En voor de AIO is de kostendelerskorting niet uitgesteld. Niels krijgt daarom wel te maken met de mantelzorgboete. Zijn schoonmoeder moet zo'n 300 euro per maand inleveren, omdat haar dochter en schoonzoon haar in huis hebben genomen. Juist onder migrantengroepen is het heel gebruikelijk om de eigen ouders in huis te nemen. Zij besparen de overheid op die manier veel geld. Maar juist oudere migranten hebben vaak geen of een onvolledige AOW en dus een AIO.

De 83-jarige moeder van Nazha is ook hulpbehoevend. Zij mankeert van alles en nog wat. Ze heeft een tia gehad, ze heeft diabetes, last van haar nieren en ze is dementerend. Ze heeft daarom veel zorg nodig. De mantelzorgboete voor de moeder van Nazha is nog groter, omdat Nazha ook een nicht bij zich in huis heeft genomen. Er zijn dus niet drie, maar vier volwassenen op één adres en dus is de mantelzorgboete nog hoger. De Sociale Verzekeringsbank heeft 3.343 ontvangers van een AIO-uitkering gekort vanwege de kostendelersnorm. 6.400 gevallen zijn nog in onderzoek.

Het zijn voorbeelden van het dubbelhartige karakter waarmee de regering de participatiesamenleving vorm geeft. Enerzijds werkt zij aan een stevig versoberingsprogramma wat betreft het gebruik van voorzieningen, maar zij ontbeert een even doordacht stimuleringsbeleid om de eigen verantwoordelijkheid van burgers daadwerkelijk te belonen. Die lacune wordt steeds pijnlijker. Vooral gemeenten worden met de consequenties daarvan geconfronteerd.

Vrouw met haar mobiele zorgwoning die dicht bij het huis van haar zoon wordt geplaatst. Beeld Bert Verhoeff

'Maatwerk'

Wat zich bij Niels en Nazha wreekt, is de spanning tussen een logica van uiterste noodzaak en een logica van het belonen van initiatief. Volgens de eerste logica springt de overheid alleen nog bij als het niet anders kan en dan nog zo min mogelijk. Deelt iemand de kosten dan geeft de overheid minder. Maar het effect is dan wel dat initiatief niet wordt beloond, maar wordt bestraft. De kostendelersnorm wordt een mantelzorgboete. En het is natuurlijk vreemd dat de staatssecretaris zo'n mantelzorgboete wel wil voorkomen voor ouderen die altijd in Nederland hebben gewoond, maar die mantelzorgboete voor buitenlandse ouderen prima vindt. Het zou natuurlijk - zeker vanuit de gedachte van de participatiesamenleving - beter zijn dit initiatief van familieleden als Niels en Nazha juist wel te belonen.

Daarom moet Klijnsma net als voor de AOW ook de kostendelersnorm voor de AIO met een jaar uitstellen. Zo kan worden onderzocht wat het effect is van de kostendelersnorm. Of geef gemeenten het recht uitzonderingen te maken voor mensen die zorgbehoevende ouderen in huis hebben genomen, want dan kunnen ze precies dat 'maatwerk' realiseren dat de regering met de decentralisaties voor ogen had. En als dat allemaal niet kan, moeten gemeenten zelf de mantelzorgboete compenseren en de rekening bij Klijnsma leggen. Zo worden Niels en Nazha niet langer gestraft, maar beloond. Terecht, want zij doen precies wat de regering wil.

Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden