Column Diederik Samsom

Wie echt wil opkomen voor gewone mensen, moet juist de ongewone koesteren

In 1998 ondervroeg filmmaker Frans Bromet mensen op straat over de mobiele telefoon. De antwoorden vormen anno 2019 een iconisch filmpje. ‘Onnodig, ik heb een antwoordapparaat’, ‘lijkt me vreselijk om altijd bereikbaar te zijn.’ ‘Het gaat prima zo, wat moet je nou met zo’n ding.’ Dezelfde personen moesten, twintig jaar later opnieuw bevraagd, beschaamd lachen om hun argwaan tegen een apparaat dat inmiddels onlosmakelijk met het dagelijks leven is verbonden.

Gegniffel over de kortzichtigheid van willekeurige passanten is gemakkelijk. En onterecht. Ook de grootste experts ontbreekt het vaak aan voldoende voorstellingsvermogen om nieuwe ontwikkelingen aan te zien komen. Befaamd is de voorspelling van Bill Gates over het internet. Dat had bar weinig potentie volgens hem. Of neem de visie van topman Martin Winterkorn van Volkswagen op elektrische auto’s. Die maken geen kans, zei hij in 2014. Volkswagen, zo kondigde hij ferm aan, zet in op zuinige diesels. Afijn, we weten wat daarvan is geworden.

De echo van Gates en Winterkorn klonk onlangs in deze krant, toen de directeur van verwarmingsconcern Remeha sprak over de vooruitzichten voor de warmtepomp, het duurzame alternatief voor de cv-ketel. Daar zat volgens hem niet veel muziek meer in. ‘Warmtepompen zijn omgekeerde airco’s. Die bestaan al jaren, die gaan heus niet goedkoper worden.’ Het resoneerde gretig in andere media. En op bewonersavonden hoorde ik weer die argwaan, die Bromet in 1998 al zo treffend vastlegde: ‘Wat moet ik nou met zo’n ding.’

Misschien krijgt hij gelijk. Maar overal zijn onderzoekers en ondernemers bezig om zijn voorspelling te logenstraffen. Gedreven door nieuwsgierigheid of zakelijke kansen, werken ze aan nieuwe concepten die schoner, zuiniger, stiller en goedkoper zijn. Vorige week zag ik het ontwerp van een warmtepomp die opgevouwen ín de isolatielaag onder het dak past, uiteraard geïntegreerd met zonnepanelen. En zo worden drie losse onderdelen van de ingewikkelde verduurzaming van een woning samengevoegd tot één simpele ingreep. Zoals de smartphone meerdere communicatie-modaliteiten samenbracht in één handzaam apparaat.

En dat is maar één van de vele ontwikkelingen. Nieuwe doorbraken struikelen inmiddels bijna over elkaar. Aangejaagd door creatievelingen wier verbeeldingskracht die van ons ver overtreft. Zo leek elektrisch vliegen lange tijd onbestaanbaar, maar zijn de eerste elektrisch aangedreven vliegtuigen inmiddels op de markt. Nog maar nauwelijks bekomen van die doorbraak krijgt de overtreffende trap alweer vorm. In Delft bouwen slimmeriken een elektrische zelfvliegende verticaal opstijgende éénpersoons-drone met de kostprijs van een auto. En een gezinsauto op zonne-energie? Kan niet? In Eindhoven is een bedrijf begonnen met de bouw van dergelijke auto’s. Intussen krijgt in Wageningen de nieuwe biotechrevolutie vorm. CRISPR-Cas-technologie, waarmee ultranauwkeurig aan dna gesleuteld kan worden, biedt uitzicht op micro-organismen die hardnekkige vervuiling afbreken. Elders tarten ingenieurs ons voorstellingsvermogen en zetten zonlicht direct om in waterstof. Dit alles alleen al in Nederland. In Azië gaat het nog veel harder. Na de magere jaren nul van deze eeuw schakelt de vooruitgang door naar een hogere versnelling. Dat is vrolijkstemmend, omdat veel van die verandering verduurzaming van onze samenleving mogelijk maakt. Eindelijk.

Maar verduurzaming of niet. Het blijft verandering. In hoog tempo. Dat roept toenemende onrust op. Want, zo liet Bromet al zien, we zijn niet zo goed in verandering. En we worden er slechter in, naarmate onze welvaart verder toeneemt. Dan is ‘het gaat prima zo, wat moet ik met zo’n ding’, een steeds logischer reactie.

Natuurlijk zijn er dan politici die deze veranderscepsis munten, compleet met ondermijning van de wetenschappelijke basis en verdachtmaking van onderzoekers en universiteiten. Een cynische agenda tegen creativiteit, zogenaamd uit naam van de gewone man. Het is van alle tijden. Het wordt pas zorgelijk wanneer progressieve krachten, geschrokken van het succes van deze agenda, mee gaan fluisteren met de veranderangst. Want wie echt wil opkomen voor gewone mensen, moet juist de ongewone koesteren. De kunstenaars, de wetenschappers, de zonderlingen aan hun schrijftafel of werkbank. Hun vernuft bracht ons schoon water, de CT-scan en zinsbegoochelende sonates. Hun vindingrijkheid legt de basis voor een betere toekomst. Politici moeten die toekomst niet tegenhouden, maar zorgen dat ze voor iedereen beschikbaar komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden