Wie echt oppositie voert is een spelbederver

Ergens aan het eind van zijn boek werpt Bas Haan de waaromvraag op. Waarom lieten de VVD'ers zich steeds verder verstrikken in hun eigen leugens? Waar-om kon minister Opstelten niet toegeven dat hij een domme optelsom had gemaakt, sorry Kamer, het overgemaakte bedrag aan Cees H. is 4,7 miljoen; waarom moest Teeven al die tijd zwijgen, Van Miltenburg de klokkenluidersbrief door de shredder halen, Rutte blijven volhouden dat hij nooit een bedrag had gehoord?

Teeven: volgende minister...Beeld ANP

Gezichtsverlies voor de crimefighters op Justitie natuurlijk. Je ongelijk bekennen in de politiek is altijd een lastige kunst. Had Opstelten in een vroeg stadium toegegeven dat hij een telfout had gemaakt en dat de Teevendeal niet de schoonheidsprijs verdiende maar bij een andere tijd hoorde, dan was er nooit een minister Van der Steur geweest. Wie weet had de Kamervoorzitter zelfs nog Anouchka van Miltenburg geheten. Fred Teeven had nog kunnen dromen dat hij de volgende minister van Justitie werd.

Uiteraard speelde een rol dat alle hoofdrolspelers van de VVD waren. In Den Haag hoor je vaker dat de huidige VVD de arrogantie heeft van het CDA onder Lubbers, 'we rule this country'. Elk risico moet worden gesmoord. De VVD is een strakgeleide machine met weinig ruimte voor afwijking van de partijlijn. Vraag maar eens hoe het staat met het vrije denken aan wetenschappelijk instituut de Teldersstichting. De partijtop dacht dat deze bui met consequent liegen en bluffen wel zou overwaaien. Ten slotte ging het maar over een bonnetje - hoe vaak heb ik dat niet horen verzuchten: een bónnetje, hou eens op.

Juist de mail waarover Van der Steur nu is gestruikeld, laat zien dat dit over meer gaat dan een bonnetje. En meer ook dan alleen de arrogantie van de VVD. Van der Steur had de beantwoording van minister Opstelten zitten verbeteren, volkomen in strijd met zijn rol als Kamerlid. Zijn verdediging donderdagavond was dat hij op zijn manier bijdroeg aan de informatieplicht aan de Kamer; hij had al eerder toegegeven dat hij niet op het ministerie had moeten zitten, maar het was heus om de Kamer zo goed mogelijk te bedienen.

Hierover was de Kamer natuurlijk buiten zichzelf van verontwaardiging. Maar het onthutsende is dat we hier een kijkje in de keuken van het alledaagse regeren krijgen. Ook collega-Kamerlid en slimste mens Dijkhoff was al eens langsgeweest om mee te schrijven aan persberichten van het ministerie. Dit incident zegt ons niet alleen veel over Veiligheid & Justitie & de VVD, maar ook over de zeden van het besturen in Nederland anno nu.

Torentjesoverleg...Beeld Najib Nafid

Lang geleden was er gemor over torentjesoverleg onder Lubbers en Kok. Aanschuivende Kamerleden bij een minister of premier, dat paste niet in een dualistisch bestel waarin de regering regeert en de Kamer controleert. Het woord dualisme heb ik al jaren niet meer gehoord.

Kamerleden besturen gewoon mee met hun minister, dat geeft ook veel meer status dan een beetje pruttelen in een commissie. En niet alleen Kamerleden van regeringspartijen. Onder het regime Rutte mag iedereen meedoen; lobbyisten schrijven mee aan akkoorden, oppositieleiders mogen meepraten om tot een meerderheid te komen.

Wie echt oppositie voert, is een spelbederver. Wilders uiteraard, en Roemer. Maar vooral Sybrand Buma, die het niet op allerlei akkoordjes wilde gooien voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Over Buma is Rutte echt chagrijnig. Hij sneerde over 'verantwoordelijkheidsvakantie'; collega-ministers kun je horen brommen dat zij die nare Buma niet begrijpen - hij stemt voor 90 procent met ons mee! Het is allemaal show!

Rutte: chagrijnig...Beeld ANP

Wat deze bonnetjesaffaire onthult, is dat de politiek wezenlijk veranderd is. Heldere staatsrechtelijke rollen zijn verdwenen. De politiek van vroeger heet vandaag besturen. Lubbers had het al over het karwei afmaken. Voor grote politieke meningsverschillen over de koers van het land is steeds minder ruimte, bijvoorbeeld doordat Europa steeds strakkere voorwaarden stelt.

Dat zag je mooi bij het Lente-akkoord van 2012, toen minister van Financiën Jan Kees de Jager door de gangen van de Kamer schuimde, op zoek naar draagvlak voor het bezuinigingspakket dat Nederland bij de Europese Commissie moest inleveren. Er was geen regering en geen oppositie meer, het was een klus die de bv Nederland moest klaren.

Regeren is gewoon het beste doen voor Nederland. Dat belichaamt Rut-te met zijn onpolitieke uitstraling. En bij uitstek dit neopaarse kabinet, dat allerlei ingrijpende maatregelen nam die al jaren wachtten maar waar het niet van kwam vanwege de politieke tegenstellingen. Vandaar de vondst van het kaartspel uit het managementboek bij de formatie. Volgens PvdA en VVD omdat ze dunne compromissen wilden voorkomen; je kunt ook staande houden dat het niet zoveel uitmaakte wie welk onderwerp zou aanvatten, aangezien besturen gewoon doen is wat moet gebeuren.

In deze stilzwijgende opvatting van democratie is het niet verwonderlijk dat staatsrechtelijke rollen door elkaar gaan lopen. Kamerleden op een ministerie, waarom niet? Waarom de regering controleren als we het allemaal eens zijn over doel en richting? Dat sentiment wordt nog versterkt door de hete adem van het populisme in de nekken van de bestuurders. Populisten hebben immers geen oplossingen en bestuurders wel.

Intussen mort de bevolking, de wagens van het openbaar bestuur staan in een steeds nauwere kring. Incidenten kunnen we niet gebruiken. Ivo, misschien kan Ard je helpen bij het beantwoorden van de Kamervragen?

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden