Column René Cuperus

Wie de Populistische Tijdgeest tart, vraagt om grote moeilijkheden

Met stijgende verontrusting zien we welke puinhoop Brexit dreigt aan te richten in het Verenigd Koninkrijk. Een tot op het bot verscheurd land. Totaal verdeelde politieke partijen, waarin men elkaar als in een Shakespeare-koningsdrama naar het leven staat. De permanente dreiging van nieuwe verkiezingen of een tweede kans-referendum (People’s Vote). De aankondiging van economische ineenstorting, met politie en leger die zich voorbereiden op ernstige onlusten wegens voedseltekorten en dichte luchthavens. Brexit belooft een freakshow van plagen en rampen.

Is het dan gek dat alle overige Europeanen zich van de weeromstuit tot ware pro-Europeanen hebben bekeerd? Dat komt door de Brexit-shock. Wie wil er in vredesnaam zo’n rokende puinhoop van zijn land maken? Wie wenst een vertrek uit de Europese Unie met zulke dramatische gevolgen? Dat unscrambling scrambled eggs een bijna-onmogelijke missie zou zijn, akkoord, maar dat het gepaard zou gaan met een totale destabilisering van de Britse economie en politiek: dat wens je je ergste vijand niet toe.

Overigens moeten de voorspelde gevolgen van de Brexit nog wel echt blijken. Alle informatie daarover moet ernstig worden gewantrouwd en wel honderdvoudig worden gefactcheckt. De politieke en economische belangen om Brexit als catastrofe voor te stellen, dan wel juist als uitgelezen kans voor ‘stand-alone Global Britain’, zijn enorm. Velen, met name in Brussel, hebben er alle belang bij dat Brexit geen succes wordt, maar, zeker op kortere termijn, een schadelijke mislukking. Dat zal andere landen leren niet ook de Europese club te verlaten. Dus eerst zien, dan geloven.

En hoe dramatisch vermoedelijk ook: intellectueel gezien is de Brexit fascinerend en een belangrijke les. Het leert ons wat het precies betekent lid te zijn van de Europese Unie, of juist niet. Brexit is een inzichtelijke Europa-cursus voor bevolkingen die daar vaak veel te weinig vanaf weten, en er veel te ver vanaf staan. Dat is hoe dan ook democratische vooruitgang.

Die les kan nog wel eens dubbelzinniger uitvallen dan we nu denken. De tweede, verlate Brexit-shock zou het besef kunnen zijn dat de Europese Unie een fuik is waar men – zie de desastreuze Brexit – met goed fatsoen eigenlijk nooit meer uit kan. We zijn tot in eeuwigheid tot de EU veroordeeld. Wat daar ook gebeurt. De Europese Unie is Hotel California: ‘You can check out any time you like, but you can never leave!’ Wat die wetenschap met de Europeanen zal doen is nog volstrekt onduidelijk, maar zal zeker zijn effect hebben op het project van Europese samenwerking. Het zou de ambitiedrang kunnen temperen, het zou ook de lotsverbondenheid kunnen versterken.

Men moet oppassen Brexit met een simpel goed/fout-schema te benaderen. Alsof wij, de Continentalen, de verstandigen en wereldwijzen zijn, en zij, de Britten, de bekrompe nationalisten die met de rug naar de toekomst staan. Ik heb het op deze plek wel eens eerder gezegd: bij ons is er veel meer Brexit dan we willen weten.

Brexit: dat zijn de Gilets Jaunes in Frankrijk. De opstand van de ‘gele hesjes’ tegen het narcisme van Parijs. De revolte van het Vergeten Frankrijk dat zich als tweederangsburger behandeld voelt door het succesvolle, metropolitaanse Frankrijk.

Brexit: dat zijn de Blokkeerfriezen die zich verzetten tegen de veroordeling van ‘racistische’ Nederlandse tradities. En Brexit: dat is het diepe wantrouwen tegen het VN-Migratiepact van Marrakech.

Men wil niet meer overvallen worden door onbegrensde en onbeheerste immigratie, en men vertrouwt de nationale politiek niet langer toe weerstand te kunnen bieden aan internationale druk en controle te hebben over wie wel of niet het land binnenkomt.

Brexit: dat is de (dreigende) opstand tegen de geforceerde ‘vergroenlinksing’ van Nederland. Alsof het zo afgesproken is, wordt over de hele linie een frontale aanval uitgevoerd op de leefstijl van (klein-)burgerlijk Nederland. Autoluwe steden. ‘Van het gas af’ met een kostbare energietransitie. Het hovaardig problematiseren van vuurwerk, Sinterklaas, vlees, alcohol, roken en vliegen. Ga vooral zo door. Wie de Populistische Tijdgeest tart zonder exits en toekomstperspectief te bieden, vraagt om grote moeilijkheden.

René Cuperus is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.