Week in wetenschap klimaatverandering

Wetenschappers waarschuwen al decennia voor de klimaatapocalyps - Waarom haalt dat zo weinig uit?

Alweer vijf voor twaalf? Waarom de menselijke psyche zich zo goed kan afsluiten voor klimaatrapporten.

Beeld Anp

Als we niet héél snel drastische maatregelen nemen, warmt de aarde onherroepelijk op tot gevaarlijke niveaus. Denk aan hittegolven, extreme neerslag, verdwijnende koralen.

Het internationale klimaatpanel IPCC schetste deze week in een tussenrapport een somber beeld van de strijd tegen klimaatverandering. 

Verontrustend nieuws, maar ook een met een hoog déjà-vu gehalte. Al sinds eind jaren zeventig waarschuwen wetenschappers voor de klimaatapocalyps, met de bijbehorende oproep snel af te kicken van onze broeikasgasverslaving. 

Waarom halen al die waarschuwingen zo weinig uit? De Noorse psycholoog Per Espen Stoknes – auteur van What we think about when we try to not think of global warming – komt tot liefst vijf psychologische horden.

Horde 1: Afstand. Klimaatverandering speelt zich voor de meesten van ons ver weg af, zowel geografisch (smeltende ijskappen, koraalriffen) als in tijd (decennia, eeuwen).

Horde 2: Apocalypsmoeheid. Wéér een rapport dat het vijf voor twaalf is, terwijl we als individu weinig macht hebben om het tij te keren. Dan sluiten we ons er liever voor af, want anders kost het alleen maar negatieve energie.

Horde 3: Cognitieve dissonantie. Psychologenjargon voor de spanning die ontstaat wanneer we dingen doen (vlees eten, vliegen) waarvan we weten dat het eigenlijk slecht is voor het klimaat. Makkelijkste manier om die onaangename spanning weg te nemen? Je gedrag goedpraten (‘die Amerikanen blazen nog veel meer CO2 de lucht in!’).

Horde 4: Ontkenning van de ernst van het probleem. Altijd een krachtige zelfverdediging tegen schuldgevoelens.

Horde 5: Identiteit. Als de brenger van de klimaatboodschap je niet bevalt – bijvoorbeeld vanwege politieke opvattingen op een heel ander terrein – kan dat alleen al een reden zijn om de schouders op te halen.

Volgens Stoknes, tevens actief voor de Noorse Groenen, zijn die horden alleen te overwinnen met slimme communicatie. Niet door doemscenario’s te schetsen of door mensen de les te lezen, maar door mensen met positieve voorbeelden tot actie te verleiden.

Klinkt wijs, maar geef dan zelf het goede voorbeeld... Op een populair TED-filmpje vertelt Stoknes licht ongemakkelijk hoe hij voor die conferentie op en neer van Oslo naar New York vliegt. Voor een praatje over het klimaat van 14 minuten.

Noorse klimaatexpert weigert vlucht naar TED-praatje, wil publiek alleen via zonaangedreven videoverbinding toespreken. Dát was pas inspirerend geweest, en had hem vast nog meer kijkers opgeleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden