'Weten we nog wel wat westerse waarden zijn?'

Het Westen staat onder druk, Rusland pleit voor een 'post-westerse wereldorde'. De columnisten Bret Stephens van The Wall Street Journal en Roger Cohen van The New York Times luiden de alarmklok. Laten we snel weer leren wat westerse waarden zijn. Voor het te laat is.

Beeld getty

'De jaarlijkse bijeenkomst in München was surrealistisch. De bondgenoten weten niet meer wat te geloven. Voorzitter Wolfgang Ischinger zei dat het een 'niet-militaire oorlogsverklaring' is als Trump de EU blijft aanvallen. Opmerkelijke woorden van een oud-ambassadeur. Persoonlijk vond ik het meest verontrustende dat ik niet weet wie geloofwaardiger was, vicepresident Pence of Sergej Lavrov.

De russificatie van Amerika onder Trump gaat razendsnel. Vladimir Poetins macho-autoritarisme, minachting voor de pers en bespotting van de waarheid hebben zichzelf aan de Potomac geïnstalleerd.

Lavrov was bot. Hij kondigde de dageraad aan van de post-westerse wereldorde. Mohammad Javad Zarif, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, pikte het snel op en kondigde ook de 'post-westerse wereldorde' aan. Ik vraag me af wat dat betekent.

Misschien een wereld vol leugens, onderdrukking, redeloosheid en geweld. Die groeit, want Amerika biedt alleen onsamenhangendheid. Wat is nodig om dit tegen te gaan? Een functionerend ministerie van Buitenlandse Zaken zou een begin zijn. Ik twijfel of Trump ooit een gedisciplineerde regering zal leiden. Zijn gevoelens over Europa zijn al duidelijk en zullen niet veranderen.

De Europese Unie moet in de morele leegte stappen door ondubbelzinnig te staan voor de waarden die het wezen van Westen moeten bepalen: waarheid, feiten, de ratio, wetenschap, democratie en de rechtsstaat. Op dit moment is het niet helder of de regering-Trump een vriend of een vijand is in die strijd.'

Roger Cohen, columnist van The New York Times

'Eind jaren tachtig schafte de Stanford Universiteit de verplichte cursus 'westerse beschaving' af, nadat Jesse Jackson studenten was voorgegaan in het zingen van: Hey, hey, ho, ho, Western Civ has got to go! Conservatieven op de universiteit probeerden het vak vorig jaar tevergeefs weer in te voeren. De studenten stemden tegen met zes tegen één. Je zou het weer moeten proberen onder het motto: You only know you love it when you let it go. Dat schiet je te binnen als je Sergej Lavrovs orwelliaanse rede aanhoort op de veiligheidsconferentie in München, waar de Russische minister vroeg om een post-westerse wereldorde.

Lavrov snapt wat duidelijk zou moeten zijn voor een Amerikaans en Europees publiek: het Westen als geopolitiek blok, als cultuur, als moreel idee is in grote moelijkheden. Hoe zwak Rusland ook moge zijn, Russen drinken uit een diepe bron van geloof in de eigen beschaving. En het Westen?

Nee dus. De VS hebben een leider die herhaaldelijk zijn minachting voor de NAVO, de Wereldhandelsorganisatie en andere instituties van de westerse wereldorde toont. En Europa? Daar loopt de jeugdwerkloosheid tot 20 procent op. En dan vragen middenpartijen zich af waarom ze een probleem hebben. In Frankrijk wint Marine Le Pen, in Nederland zegt Geert Wilders van Marokkaanse immigranten: 'Ze zijn niet allemaal tuig.' Waar hebben we dat eerder gehoord? Een kwart eeuw geleden was deel van het Westen worden de droom van Boedapest tot Ulan Bator. Dat is voorbij.

Waarom? Er was een tijd dat het Westen wist waar het voor stond. Omdat het over zichzelf nadacht, bijvoorbeeld tijdens een cursus 'westerse beschaving'. Het begreep dat de morele fundamenten daarvoor in Jeruzalem waren gelegd, de filosofische in Athene en de juridische in Rome.

Het behandelde met eerbied de begrippen rede en openbaring, vrijheid en verantwoordelijkheid. Waar die in tegenspraak waren, leerde Europa die met elkaar in harmonie te brengen en er een bron van kracht van te maken. Het geloofde in de superioriteit van zijn muziek, literatuur en politieke idealen.

Als het arrogant was, zoals alle beschavingen zijn, dan had het ook een traditie van berouw en twijfel om de scherpe kantjes eraf te halen en de horizon te verbreden. Het cultiveerde scepsis terwijl het de verleiding van cynisme vermeed.

Europa geloofde dat dit allemaal de moeite waar was om te verdedigen, in de klas, in de kranten, in parlementen en op het slagveld. Sindsdien hebben we generaties opgevoed die hier niets van geloven en dan zijn we geschokt door de opkomst van anti-westerse politiek? Als je je kinderen de beschavingswaarden wil leren die ze immuun maken voor een Trump, Le Pen of Lavrov, kun je beginnen met ze die waarden te doceren.'

Bret Stephens, columnist van The Wall Street Journal

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.