Wereld beter af met Azië dat op Europa lijkt

Europa stekt Azië meer tot voorbeeld dan Europa zelf beseft.

Aan Kishore Mahbubani, een prominente Aziatische commentator uit Singapore en iemand die vaak heel kritisch is over Europa, werd onlangs gevraagd wat Azië van Europa kon leren. Zijn antwoord luidde dat Europa boven alles het continent van ‘vrede, mededogen en samenwerking’ is. ‘Azië’ bestaat cultureel, historisch, religieus, sociaal en economisch niet in zo'n vorm als Europa. Het is een veel gevarieerder continent.

Assertief China
Maar ‘Aziaten’ hebben lange tijd het Europees experiment gevolgd en er over nagedacht.Met de onweerstaanbare opkomst van een assertief China is het Europese voorbeeld van een continent waar de kans op oorlog tussen traditionele vijanden eenvoudigweg is verdwenen attractiever dan ooit.

China associeer je niet meteen met het zoeken naar barmhartigheid. Toch hebben sommige Chinezen onlangs de deugden van het sociale model ontdekt, en Chinese delegaties bezochten regelmatig Oslo om te zien welke lessen ze daaruit kunnen oppikken. De redenering van de Chinese elite is pragmatisch: als de Chinezen gerustgesteld zouden zijn door het bestaan van een sociale welvaartsstaat, dan zouden ze waarschijnlijk minder sparen en meer uitgeven waarmee de plaatselijke markt het zou overnemen van een export gerichte groei.

Universele boodschap
Voor Mahbuhani zijn de ‘lessen’ van Europa glashelder. Als het opkomende Azië meer zou gaan lijken op een sociaal en politiek harmonieus Europa, dan zou de wereld beter af zijn. In een tijd dat Europeanen volop aan zichzelf twijfelen, is de loftuiting door bedachtzame Aziaten meer dan welkom. Helaas lukt het de Europeanen vaak niet de voordelen te zien van hun vreedzame overwinning op hun eigen slechtste eigenschappen. Bovendien zouden Europeanen, met dezelfde openheid van geest, zichzelf moeten afvraqen wat ze van Azië kunnen leren. Europeanen kunnen niet langer op Aziaten neerkijken met een ‘westerse’ combinatie van arrogantie en onwetendheid, terwijl ze zichzelf zien als de unieke dragers van een universele boodschap.

Het probleem is wel dat het concept Azië vooral een westers concept is. Aziaten zien zichzelf niet op dezelfde manier als Aziaten als Europeanen zichzelf als Europeanen zien. De historische erfenis van India is totaal verschillend van die van China bijvoorbeeld, om maar te zwijgen van de unieke geschiedenis van Japan. Toch is het legitiem voor Europeanen die naar Aziëe kijken om zich af te vragen wat de tegenhanger zou zijn van die ‘vrede, mededogen en samenwerking’ die Aziaten in Europa waarnemen. Zou het de combinatie kunnen zijn van hoop, energie, langetermijndenken en nieuwsgierigheid?

Vertrouwen
Hoop is een geestesgesteldheid en niet alleen het resultaat van economische groei. Hoop betekent vertrouwen, en jonge Aziaten stralen dat uit terwijl jonge Europeanen, arrogant jegens anderen en onverschillig jegens zichzelf, vaak de gretigheid missen en aan de status quo blijven hangen alsof ze bescherming voor het leven vragen. Veel Chinezen dromen van het uitgeven van geld zoals Europeanen dat doen, maar de nachtmerrie van de meeste Europeanen op dit moment is dat ze misschien net zo hard moeten werken als de Chinezen.

Behalve vertrouwen en de energie die samengaat met zin in succes missen Europeanen een langetermijnvisie en nieuwsgierigheid naar anderen in het algemeen. Met als gevolg dat ze weinig weten over de geschiedenis, cultuur en talen van Azië. Daarentegen kennen grote aantallen jonge Chinezen en Indiërs die afstuderen aan de beste westerse universiteiten (vaak Amerikaanse) de westerse geest van binnenuit, en denken dus dat ze begrijpen wat ons bezielt.

Mededogen
Inderdaad, ze zijn ‘ons’ terwijl ze zichzelf blijven. Hoeveel Europeanen kunnen zo’n nauwe bekendheid met ‘de Aziatische ander’ claimen. Het feit dat zoveel Aziatische studenten naar het Westen komen om te studeren en zo weinig westerlingen dat in Azië doen, is geen teken van de superioriteit van de westerse geest. Integendeel het verarmt hoe we de wereld zien, zo niet onze cultuur. De noodzaak om ons als Europeanen open te stellen voor de Aziatische geest en voor andere, verschillende modellen van samenleving betekent echter niet dat we onze waarden zouden moeten loslaten. De vrede, het mededogen en de samenwerking die Aziaten met zo’n bewondering overwegen, zijn het rechtstreekse gevolg van de waarden die sommigen van hen zien als 'westers' en die we inderdaad als universeel beschouwen.

Ilusie
Gezien de opkomst van Azië is het natuurlijk een illusie om de relaties met de grootste Aziatische macht, China, alleen door de bril van de mensenrechten te zien. Daar komt bij dat de Europese mogelijkheden om druk op China uit te oefenen op zijn best zeer beperkt zijn en weer het minst van invloed waar het Chinese interne zaken betreft.

Toch zouden Europenanen zich niet moeten laten afschrikken door de Chinese woede over het toekennen van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Chinese dissident Liu Xiaobo. In naam van Europese kernwaarden zouden alle EU-ambassadeurs in Noorwegen er op moeten staan de prijsuitreiking bij te wonen ondanks China’s oproep weg te blijven. Het is uiteindelijk eenvoudigweg een kwestie van zelfrespect en uiteindelijk ook van dat van China.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden