Welk Europa is het echte? Gaat het goed of slecht?

The Big Picture

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Europa Macron, Merkel en Rutte tijdens een EU-top. De Franse leider wil dat het sterke noorden het zwakke zuiden helpt. Rutte is een noordelijke havik Foto afp

Europa beweegt zich tussen twee parallelle werkelijkheden. Helemaal uit zichzelf, het heeft er Trump niet voor nodig. Er is het herrijzende Europa van het doorzettende economisch herstel, de verrassend eensgezinde opstelling na de Brexit, het uitblijven van de grote populistische doorbraak, de verkiezing van Macron en de plannen van hem, Juncker en Schulz om nu door te pakken met verdere Europese eenwording.

Daarnaast is er het onbestendige Europa waarin regeringspartijen in verkiezingen flinke verliezen lijden of verdampen, de populisten sterk genoeg zijn om de politiek te ontregelen, Duitsland na vier maanden nog steeds geen nieuwe regering heeft, Nederland met moeite een vierpartijencoalitie formeert met één zetel meerderheid, Oostenrijk niet meer om regeringsdeelname van de rechts-populisten heen kan en Oost-Europese nationalisten dwarsliggen.

Welk Europa is het echte? Gaat het goed of slecht? Dat valt moeilijk te zeggen. Bedenk dat alles in de wereld dubbel is, schreef Thomas Mann. De opleving van de economie is belangrijk. Zij kan de scherpe kanten van maatschappelijke kwesties afhalen en bijdragen aan een verbetering van het publieke humeur. Dat is waar. Maar er staat tegenover dat de tegenwoordige conflicten over identiteit en cultuur minder gevoelig zijn voor opwaartse groeicijfers dan de ouderwetse brood- en boterkwesties. Zij kunnen blijven dooretteren en het populisme levend en krachtig houden. Dat is ook waar.

Persoonlijk bespeur ik bij mezelf steeds enig ongeloof, vermengd met een vleugje ergernis, als de Europese hemelbestormers pleiten voor een Grote Sprong Voorwaarts. Het heeft iets aanmatigends. Is hun interpretatie van de huidige Europese toestand niet te zonnig? Lopen zij niet te ver voor de troepen uit? De Franse president Macron beschikt over een stevig mandaat van de kiezers, maar Juncker, de niet direct gekozen Europese-Commissievoorzitter, heeft dat niet en Martin Schulz nauwelijks.

Schulz behaalde bij de Duitse verkiezingen met zijn SPD het slechtste resultaat sinds 1949, heeft in de peilingen de rechts-populisten op de hielen en blijft net aan overeind in zijn partij. Hij beschikt over een minimum aan politiek kapitaal, toch zet hij in op een maximum aan Europese integratie: de vorming van een Verenigde Staten van Europa. Landen die dat niet willen, moeten de Europese Unie verlaten, zegt hij dreigend. Het lijkt ironisch genoeg op Trump: blaffen tegen de maan in je eigen waanwereld.

Een belangrijke toets voor hoe Europa ervoor staat, worden de onderhandelingen over versterking van de eurozone. Structurele maatregelen zijn nodig om de negentien eurolanden minder gevoelig te maken voor Griekenland-achtige crises. Macron wil dat de sterke noordelijke economieën bij problemen de zwakke zuidelijke staten helpen. Maar Duitsland en Nederland voelen er weinig voor hun belastingbetalers te laten opdraaien voor te hoge schulden van de zwakke broeders. Die moeten eerst zelf sterk worden door de ooit beloofde economische hervormingen door te voeren. Anders blijven we aan de gang, vinden zij.

Premier Rutte is een noordelijke havik, bleek op de EU-top in december. Risico's moeten niet worden gespreid maar voorkomen door van landen te eisen dat ze hun huis op orde hebben. 'Ik ben niet voor één Europees schokabsorberingsfonds, maar voor negentien schokabsorberingsfondsen.' En: 'We moeten niet praten over het herverdelen van de koek, maar over hoe we de koek gezamenlijk groter kunnen maken.'

De Duitse kanselier Merkel heeft in dit debat een sleutelrol. Maar hoeveel toekomst zij nog heeft, wordt straks bepaald door de ongedurige SPD-achterban als die moet stemmen over een nieuwe Grote Coalitie. Hier roert zich het onbestendige Europa, met grillige kiezers, onwerkbare stembusuitslagen en tegenstellingen tussen noord en zuid, west en oost. Het is zo reëel dat het andere, herrijzende Europa het pleit nog lang niet beslecht heeft en moet oppassen voor zelfoverschatting en vals triomfalisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.