Column Frank Kalshoven

Weinig werken en veel consumeren is vragen om financiële problemen

Huishoudens zijn dit jaar meer dan de helft van hun inkomen kwijt aan vaste lasten, berichtte het Nibud deze week. Volgens het budgetvoorlichtingsinstituut houden huishoudens steeds minder vrij besteedbare euro’s over. Het gevolg is: meer financiële problemen, meer financiële stress. Ruim 700 duizend huishoudens hebben volgens het Nibud ernstige betalingsproblemen.

Hoe komt dat? En wat kunnen we eraan doen?

Maar eerst: klopt het wel? Echt niet, dacht ik toen ik de kop deze week in de Volkskrant zag staan. Maar in die kop stond dan ook ‘woonlasten’ in plaats van vaste lasten. ‘Vaste lasten’ is een ruimer begrip. Het Nibud rekent naast de kale woonlasten (huur of hypotheek) ook de energierekening mee, de waterrekening, lokale lasten, en de kosten voor telefoon, televisie, internet, verzekeringen, onderwijs, kinderopvang en vervoer. Dit hele pakket ‘vaste lasten’ slokt dus een steeds groter deel op van het netto inkomen van huishoudens, gemiddeld iets meer dan de helft.

Dit pakket is vrij arbitrair. Wat betekent vast? Normaal gesproken: niet los, niet flexibel, niet te beïnvloeden, in elk geval niet op korte termijn. Als je vanuit dit perspectief kijkt zijn de nodige ‘vaste’ lasten van het Nibud in feite nogal flexibel op korte termijn, beïnvloedbaar door het gedrag van de leden van het huishouden. En deze invloed geld zowel voor de prijs (bijvoorbeeld een goedkopere zorgverzekering of energieleverancier) als voor de hoeveelheid (bijvoorbeeld verwarming lager, korter douchen, auto de deur uit).

Nederlandse huishoudens, zou een correctere conclusie zijn, geven een groter aandeel van hun besteedbaar inkomen uit aan wonen, hun kinderen, communicatie en mobiliteit. Dat klinkt toch anders.

Dit neemt allemaal niet weg dat steeds meer huishoudens financiële stress ervaren en betalingsachterstanden hebben. En dat komt, naast de eigen consumptiekeuzes van huishoudens, nog door twee andere keuzes: die op de arbeidsmarkt en in de politiek.

Arbeidsmarkt. Als het gewenste consumptieniveau hoger is dan het netto huishoudinkomen, zijn er twee acties mogelijk: geld lenen om de consumptie te betalen, of meer gaan werken om het inkomen te verhogen. Meer uren gaan werken om het inkomen te vergroten is in deeltijdland Nederland voor veel huishoudens een reële mogelijkheid. Er lijkt in Nederland een zekere schroom te bestaan om dat hardop te zeggen, en het lijkt me goed deze van ons af te schudden.

Politiek. Het sommetje van het Nibud begint logischerwijs bij de netto huishoudinkomens. Maar de politieke keuzes beginnen een paar stappen verder terug, bij het nationaal inkomen. Met dat nationaal inkomen gaat het de laatste jaren prima, maar de huishoudens komen er in koopkracht al langere tijd bekaaid vanaf. De ruimte die de groei van het nationaal inkomen biedt, besteden we collectief: hogere defensiebestedingen, hogere zorgbestedingen, hogere pensioenpremies, et cetera. En van de euro’s die we besteden aan defensie en zorg kunnen we nu eenmaal geen boodschappen doen.

Bij die politieke keuzes zij wij, burgers, zeer inconsistent. Eerst zeggen we: het is toch een schande dat soldaten op oefening ‘pief paf’ moeten roepen – geef ze geld! En: het is een schande in de verpleeghuizen – geef ze geld! En: och dat arme onderwijs, dat heeft inderdaad 4 miljard euro nodig! Om vervolgens, in een moeite door, te klagen dat de koopkracht van huishoudens niet stijgt.

Nederland, kortom, is nogal inconsistent in zijn keuzes rond individuele consumptie, collectieve consumptie en arbeidsmarktgedrag. Weinig werken en veel consumeren, individueel of collectief? Dat is dus vragen om financiële problemen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.