Opinie

Weg naar kernbom Iran ligt nog steeds open

De overeenkomst tussen Iran en de zes wereldmachten bevat nog altijd gevaarlijke losse eindjes.

Iraanse vrouw maakt het V-teken van overwinning op 14 juli in Teheran, nadat de deal tussen Iran, de Verenigde Staten en vijf andere wereldmachten over het toelaten van de inspectie tot nucleaire installaties bekend is geworden.Beeld AP

In augustus 2002 werd de wereld opgeschrikt door een verontrustend bericht: Iran bleek op twee locaties plutonium (in Arak) en verrijkt uranium (in Natanz) te produceren. Meer dan voldoende om de vrees te voeden dat de fundamentalistische ayatollahs in Teheran uit waren op de ontwikkeling van kernwapens.

Ruim 12 jaar aan getouwtrek later werd afgelopen week een akkoord gesloten over het nucleaire programma van Iran. De kern van de ruim 150 pagina's aan afspraken is dat Iran de productie van nucleair materiaal zal beperken in ruil voor het opheffen van economische sancties tegen het land.

Rechtvaardigt deze deal het optimisme en de euforie die nu overal klinken? Zoals de VVD eerder stelde, is een diplomatiek akkoord dat de weg naar een Iraanse kernbom daadwerkelijk blokkeert beter dan elk ander alternatief, waaronder militair ingrijpen.

Maar om daadwerkelijk te kunnen spreken van een goed akkoord moet aan een aantal harde voorwaarden zijn voldaan. Feit is dat dit akkoord nog steeds gevaarlijke losse eindjes bevat.

Sancties

Te beginnen met het opheffen van sancties die Iran juist naar de onderhandelingstafel dwongen. Indien Iran zich verifieerbaar aan de gemaakte afspraken houdt, is deze stap logisch en moeten ook Nederlandse bedrijven er volop gebruik van maken.

Maar de vraag is of de sancties daadwerkelijk automatisch heringevoerd worden wanneer de islamitische republiek de spelregels aan zijn laars lapt. Deze zogenaamde snapback is in de huidige opzet onvoldoende gegarandeerd.

Bij overtreding van het inspectieregime worden sancties pas na een ingewikkeld en amper dwingend proces van ruim twee maanden heringevoerd. Landen die volop profiteren van handel met Iran zullen zich tegen herinvoering verzetten.

Contracten

Tegelijk is besloten dat contracten die bedrijven nu met Iran sluiten buiten schot zullen worden gelaten. Gezien de verwachte goudkoorts richting de Iraanse markt is dat een behoorlijke zwakte in het akkoord. Zodra sancties opnieuw worden ingevoerd zullen ze hierdoor namelijk grotendeels van hun kracht zijn ontdaan.

Voor de Europese sancties geldt bovendien dat over het herinvoeren ervan met unanimiteit van stemmen wordt besloten. Eén enkel land dat dwars ligt kan dit dus verhinderen - een goed voorbeeld was het blokkeren van een boycot door het van Iraanse olie afhankelijke Griekenland in 2011.

Dit moet worden aangescherpt: alleen het werkelijk automatisch terugplaatsen van sancties bij een schending van het sanctieregime levert de garantie van een snapback op. Daarom zou het verstandig zijn als de Europese Raad zichzelf oplegt sancties direct terug te plaatsen, zodra het inspectieregime is overtreden. Diezelfde sancties zouden vervolgens alleen met gekwalificeerde meerderheid mogen worden opgeheven.

Ballistische raketten

Het tweede probleem is het wapenembargo en de sancties gericht tegen de ontwikkeling van ballistische raketten door Iran.

Positief is dat deze sancties niet direct, maar pas na respectievelijk vijf en acht jaar komen te vervallen. Herbewapening door Iran vergroot immers de kans op een gevaarlijke wapenwedloop in de regio. Maar in dit geval is het automatisme van het vervallen van de sancties juist het probleem.

Iran zal niet stoppen Hezbollah, Hamas en Damascus te steunen. Daarom moeten de sancties gekoppeld blijven aan het optreden van Iran als sponsor van terreur en veroorzaker van ontwrichting.

Ten slotte gelden de belangrijkste afspraken binnen dit akkoord slechts voor 15 jaar. Dat reduceert deze deal in feite tot uitstel en schijnzekerheid, terwijl Iran ondertussen kan uitgroeien tot een financiële en militaire reus die het reeds brandende Midden-Oosten nog verder destabiliseert.

President van de Verenigde Staten, Barack Obama tijdens een persconferentie over het akkoord met Iran.Beeld afp

Verleidelijk

Tegen die tijd opnieuw afspraken maken met een zelfverzekerd regime in Teheran zal vreselijk moeilijk blijken. De angst voor een herhaling van een scenario als in Noord-Korea kan dit akkoord dan ook niet wegnemen. Ook dat land manoeuvreerde zichzelf na een akkoord met de toenmalige Amerikaanse president Clinton via list en bedrog naar een arsenaal aan kernwapens.

Het is verleidelijk om het akkoord met Iran na zoveel jaren moeizaam onderhandelen te omarmen. We moeten echter constateren dat niet alle wegen naar Iraanse kernwapens zijn afgesneden, zoals Obama wel beweert.

Deze wegen zijn hooguit omgelegd en aan het einde ervan is een Iraanse kernbom nog steeds mogelijk.

Hans van Baalen is namens de VVD lid van het Europees Parlement.
Han ten Broeke is woordvoerder Buitenlandse Zaken van de VVD-fractie in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden