Opinie

'Weg met de koopkrachtplaatjes, we moeten weer waarden en idealen als uitgangspunt nemen'

Politici moeten hun potentiële kiezers niet aanspreken op de koopkrachtplaatjes. Om verder te kijken dan onze neuzen lang zijn, moeten we weer waarden en idealen als uitgangspunt nemen, in plaats van belangen. Roos Vonk van de Radboud Universiteit in Nijmegen en Dorien Konst van Tien Organisatieadvies pleiten er daarom voor koopkrachtplaatjes te verbieden.

Politici in de Tweede Kamer. Beeld anp

Verkiezingstijd. Nederlanders maken zich boos over bezuinigingen op kinderopvang, ivf-behandelingen en dieetadviseringsvergoedingen. Politici agenderen onderwerpen die de belangen van hun potentiële kiezers aanspreken: ouderen, jongeren, gezinnen, beneden-modalen, boven-modalen. En straks kunnen we weer lezen hoe de koopkrachtplaatjes voor al die groepen eruit zien, zodat mensen stemmen op de partij die hun belangen het best behartigt. Geen wonder dat het land verdeeld is.

Zoals socioloog Schinkel eerder opmerkte in de Volkskrant, politici lijken te denken dat ze moeten spiegelen wat mensen willen. Ten onrechte: bewindslieden moeten juist boven al die privébelangen uitstijgen. Daarom zeggen wij nu alvast: weg met koopkrachtplaatjes. Een politieke partij kiezen op die basis maakt niet het beste in de mens los en leidt tot kortzichtige keuzes die uiteindelijk in niemands belang zijn.

Ooit konden politici rekenen op de stemmen in hun 'zuil'. Door de stabiliteit en rust die dit verschafte, konden ze hun ideologie trouw blijven en hun aandacht richten op collectieve belangen en langetermijndoelen. Nu de zekerheid van de zuilen verdwenen is, zien partijen zich genoodzaakt kiezers te verleiden door hun belangen aan te spreken. Dit heeft twee gevolgen:

1) de gehele politiek ontaardt in een populistische platte strijd tussen groepen met verschillende belangen.

2) de meeste politici zwijgen over feiten die het plezier van iedereen vergallen - bijvoorbeeld dat de zorg onbetaalbaar wordt; dat ons land massaal dierenleed toestaat ten behoeve van goedkoop vlees en zuivel; en dat we leven alsof er nog twee reserve-aardbollen zijn.

Bij de keus voor een partij vragen veel kiezers zich af: wat is het beste voor mij? Net als alle dieren denken we instinctief aan eigenbelang en korte termijn. Dat was ooit van overlevingswaarde. Daarop baseren we nu belangrijke beslissingen met grote consequenties. Met dit simpele gegeven kan de kredietcrisis, energiecrisis, voedselcrisis en klimaatcrisis verklaard worden.

Om verder te kijken dan onze neuzen lang zijn, moeten we weer waarden en idealen als uitgangspunt nemen, in plaats van belangen. Niet: wat willen we hebben, maar: wat/wie willen we zijn. Hiervoor hebben we hersengebieden nodig die in de evolutie van de mens als laatste zijn ontstaan, die reflectie vergen, die minder rudimentair zijn en onbenut blijven als we varen op onze 'gut feeling'.

Regeren is vooruitzien, en bij het kiezen voor een partij zouden burgers aangemoedigd moeten worden om dat ook te doen. In welke wereld wil je dat je (klein)kinderen leven? Hoe wil je dat zij dan met elkaar omgaan? Wil je dat de aarde dan nog voldoende bronnen heeft voor voedsel, water en energie? Hoe moeten de zorg en het onderwijs geregeld zijn? En wat zouden we nu moeten doen om dat te bereiken?

Op basis van zulke vragen kunnen burgers zinnige politieke keuzes maken. Wij pleiten er daarom voor koopkrachtplaatjes te verbieden. Als men echt niet zonder kan, dan zijn koopkrachtplaatjes voor de kleinkinderen van de kiezers geoorloofd. Hierin dienen natuurlijk ook de kosten van vervuiling en uitputting van de aarde verdisconteerd te zijn. De huidige pogingen om de boekhoudkundige balans van landen op orde te brengen, zijn vanuit een ruimer perspectief volstrekt futiel, zolang de balans in geven en nemen van de aarde nog zo dramatisch scheef is.

Roos Vonk is hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Dorien Konst is adviseur bij Tien organisatieadvies in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden