Twistgesprek

'Weg met de bazige bazen, leve de creativiteit'

Het Nieuwe Werken moet bij bedrijven voor creativiteit en innovatie zorgen, én werknemers verantwoordelijker maken. Gelukt? Henk Müller in een twistgesprek met ingenieur Matt Nelissen.

Het eerste 'Smart Work Centre' heeft dinsdag in Almere zijn deuren geopend. Hier kunnen werknemers op afstand voor hun baas werken. Inwoners van Almere die in Amsterdam werken zijn hierdoor voortaan niet meer veroordeeld tot uren in de file op weg naar kantoor.Beeld anp

Het Nieuwe Werken (HNW) is alweer oud. Er is net een enquête gepubliceerd: ruim 40 procent van de bedrijven wilde vorig jaar HNW invoeren, dit jaar nog maar 17 procent. We gaan allemaal gewoon weer terug naar de vertrouwde kantoortuin en sluiten om vijf uur aan in de file. Al die flexplekken en dat telewerken, het is gewoon een hype.
'Dat denk ik niet. De cijfers verbazen me, maar ik geloof dat het anders zit. Als je ziet dat bedrijven als Nike, Arcadis en Microsoft het hebben ingevoerd, dat universiteiten en TNO het onderzoeken en dat het zoeken naar informatie op Google over HNW de laatste jaren met een factor honderd is toegenomen, dan denk ik dat het nieuwe werken geen hype is. Het is gewoner geworden.'

Loungeplekken op het werk, een biljart, tafeltennistafel, stilteplekken, flexibele tijden, is dat nou het nieuwe werken?
'Nee. Geen vaste werkplek en geen vaste werktijden betekenen flexibiliteit en geen tijdverlies in files. Je krijgt zo ook de mogelijkheid werktijden aan te passen aan de gezinssituatie. En werknemers willen dat graag. In een minder formele, speelsere omgeving gedijt creativiteit beter dan in de oude kantoren. Maar dat is geen HNW.

'Neem Ajax: je kunt mooie voetbalvelden hebben, het gras goed bijhouden, mooie kantines hebben, maar het gaat niet om gebouwen, ict en inrichting. Je moet ook de organisatie en werkwijze aanpassen. Dat wordt vaak gezien als een bijkomend ongemak. Maar dat is de omgekeerde wereld. Ajax wordt geen kampioen dankzij terreinknechten die hun werk goed hebben gedaan, maar dankzij de dynamiek van spelers en coach. HNW is geen kwestie van je kantoor anders inrichten, maar van een andere instelling bij managers.'

Wat moeten die doen?
'Meer coach zijn, minder baas, vertrouwen hebben in de werknemers, hen erbij betrekken.'

Maar die werknemers zijn thuis. Ziet u De Boer zijn spelers bellen voor overleg? Spelers moeten er fysiek zijn voor een coach. Dat geldt toch ook voor bedrijven? De koffieautomaat op kantoor, waar je ideeën uitwisselt, is toch wat anders dan het koffieapparaat thuis. Ruim 60 procent van de werknemers wil niet thuiswerken: ze missen de collega's. Het Jiskefetkantoor bestaat nog.
'Ik beweer ook niet dat mensen alleen maar thuis moeten werken. HNW is een mix van thuis kunnen werken en fysiek op je werk zijn. Mooi gras faciliteert voetbal, ict maakt op afstand werken mogelijk. Maar het gaat mij om creativiteit, om gemotiveerde mensen met drive die zich betrokken voelen en gerespecteerd weten. Van de Nederlandse beroepsbevolking werkt nu 80 procent in de diensteneconomie - media, toerisme, de internetbranche.

'In een post-industriële wereld draait het om inventiviteit en creativiteit. Maar de instelling van de leiding van veel bedrijven en organisaties, en zeker ook bij de overheid, stamt uit het industriële tijdperk: bureaucratisch, hiërarchisch, gericht op zekerheid, beheersing en handhaven van de status-quo. Met bazige bazen en medewerkers als capaciteitsbron, waar mensen tijd voor geld komen ruilen. Dat staat haaks op HNW met vertrouwen als belangrijkste waarde en een omgeving waarin werknemers zich veilig voelen.'

Het is crisis, en dat nieuwe werken lijkt iets uit een andere tijd.
'Je ziet inderdaad dat de teugels worden aangehaald, dat er strakker wordt gestuurd, dat het efficiënter moet. Dat staat haaks op vernieuwing en op waar HNW voor staat. Maar er zijn zat bedrijven waar het met HNW wel goed gaat. Ook in de gezondheidszorg, om eens iets anders te noemen, met heel succesvolle organisaties als Buurtzorg.'

Het Smart Work Centre in Almere.Beeld anp

De overheid propageert sinds 2010 Het Nieuwe Werken.
'Ja, maar in de gezondheidszorg en het onderwijs heeft de overheid het zelf niet ingevoerd. Die is bureaucratisch, bezig met regeltjes en zit nog steeds in het stramien dat er een maakbare werkelijkheid is. Als architect vind ik de Bijlmer nog steeds een mooi voorbeeld van dat idee. Dat moest de stad van de toekomst worden, maar het is een illusie dat de overheid de complexe weefsels van een stad kan doorgronden. En maar sturen. De overheid zou ruimte moeten geven aan mensen. Neem universiteiten als Cambridge, Oxford en Harvard. Kleinschalige eenheden, enthousiaste mensen die de ruimte krijgen. En wat doen wij? Wij geven extra geld aan onderwijs, zien grote gebouwen verrijzen en steeds meer managers en minder docenten. Wij zitten met een hiërarchische structuur en wie boven komt is niet per se het geschikst om creativiteit te bevorderen: geld, status en macht, daar draait het om.'

In een opiniestuk dinsdag van onder anderen trendwatcher Adjiedj Bakas staat dat we dankzij ict nog maar drie dagen gaan werken. We bouwen dan netwerken op voor maatschappelijke zelforganisatie. Het is gedaan met het hiërarchisch denken. Dat moet u uit het hart gegrepen zijn.
'Zeker, maar dat is wat verder weg. Op dit moment pleit ik voor HNW. Omdat het bedrijven flexibeler maakt. Waartoe zijn bedrijven op aarde? Niet alleen voor het geld, de winst. Zuurstof is van belang voor je ademhaling, heb je te weinig dan heb je een probleem. Maar als je denkt dat het leven alleen draait om ademhalen, dan heb je het niet begrepen.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Matt Nelissen is als ingenieur opgeleid in Delft. Hij werkte eerst bij Bredero's Bouwbedrijf en van 1981 tot 1995 bij Twynstra Gudde. Sinds 1995 is hij zelfstandig projectleider, onder meer bij DSM en ABN Amro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden