Weg met de Bachstraat!

Zanger Marco Bakker tijdens een concert voor zijn tachtigste verjaardag en zijn vijfenvijftigste artiestenjubileum. Beeld ANP

De Vereniging Verkeersslachtoffers heeft de gemeente Beverwijk een brandbrief gestuurd, waarin wordt gevraagd af te zien van het plan om een straat te noemen naar de operazanger Marco Bakker. De stichting vindt dat de nabestaanden worden gekwetst van de vrouw die in 1997 door Bakker met een slok op werd doodgereden in de Amsterdam Arena. De bariton verdedigde zich destijds met het argument dat de cruisecontrol van zijn Opel Omega op hol was geslagen.

De brandbrief brengt ons bij de actuele discussie over het vernoemen van straten, pleinen, sociëteiten, musea en wat dies meer zij. Zelf word ik daarmee dagelijks geconfronteerd, aangezien ik vlak bij het monument woon dat de naam draagt van Van Heutsz, onze vaderlandse houwdegen die in Indië huis heeft gehouden.

Er is vele jaren gesleuteld aan dit eerbetoon. De heroïek is er inmiddels afgekrabd en er zijn antikoloniale bordjes neergezet waarop wordt getuigd van ons nationale schuldgevoel. De vijver fungeert als een zwembadje voor kinderen. Telkens als ik passeer, verwacht ik een groot aannemersbord met de mededeling dat het Van Heutsz-monument binnenkort zal worden omgebouwd tot de Nelson Mandela-obelisk.

De ironie wil overigens dat het Van Heutsz-monument is gemaakt door Frits van Hall, een linkse beeldhouwer die naar Auschwitz is gedeporteerd omdat hij betrokken was geraakt bij het kunstenaarsverzet. Daarentegen is het beeld van de linkse ­Domela Nieuwenhuis, elders in Amsterdam, van de hand van de nazisympathisant Johan Polet, die zich wel degelijk heeft aangemeld bij de Kultuurkamer. Ik bedoel maar: eigenlijk kan alles en tegelijkertijd kan eigenlijk niks. Als je moreel altijd goed wilt zitten, kun je bij de meeste standbeelden maar beter de andere kant opkijken.

Denk niet dat het een typisch Hollands verschijnsel is. In Wenen wordt de voormalige burgemeester Karl Lueger onttakeld. Ooit werd Lueger door Hitler geprezen als zijn inspiratiebron en vandaar dat de Karl Lueger Ring, die rondom Wenen loopt, de naam Universitäts Ring heeft gekregen. En ondanks verschillende pogingen bestaat in Frankrijk nog steeds geen Rue Louis Ferdinand Céline, groot schrijver en tevens groot antisemiet.

De heftigheid waarmee over straatnamen wordt getwist, doet denken aan het Zwarte Pietdebat. Straten, pleinen, tunnels of genootschappen vernoemd naar Michiel de Ruyter, Jan Pieterszoon Coen, Jan van Galen, Piet Hein, Johan Maurits of Witte de With dreigen te bezwijken onder de last van het verleden. Ook de Javastraat en het Surinameplein staan onder druk, terwijl op Urk juist weer een wijkje naar onze oorlogshelden is vernoemd.

Sommige gevallen namen leiden nog een verborgen bestaan. Neem Fokker, die een vliegtuigpropeller heeft ontwikkeld waar je met een mitrailleur doorheen kunt schieten. Toch bestaan er nog talloze Anthony Fokkerwegen.

Dan heb je in Goes de Joseph Lunslaan. Een onterecht eerbetoon, want Luns heeft zich destijds aangemeld bij de NSB. Later zei hij dat hij door zijn broer was aangebracht, maar die heeft dat altijd ontkend, zodat ik voorstel de gewraakte weg om te dopen tot De Broer van Joseph Lunslaan.

Dan moeten wij ook de hand in eigen boezem steken. In Winterswijk bestaat de C.P.M. Rommelaan, vernoemd naar de KVP-politicus die een tijdje ‘staatkundig hoofdredacteur’ is geweest van de Volkskrant. Romme was echter in de oorlog commissaris bij een advertentiebedrijf dat ook voor de bezetters werkte. Daarom: afsluiten die weg, voor alle verkeer!

Gaan wij namen veranderen omdat de naamdrager in onze ogen moreel niet deugt, dan moeten wij consequent zijn. En zo komen wij ten slotte uit bij een bijzonder heikel onderwerp: Johann Sebastian Bach.

De komende week zal heel Nederland weer genieten van de Matthäus-Passion en de Johannes-Passion, beide zwaar antisemitische werken waarin de Joden het weer eens hebben gedaan. Die moord op Jezus, bedoel ik. Mooie muziek, maar zo kan het niet langer.

Wij weten nu dat Bach verschillende antisemitische geschriften in zijn boekenkast had staan, onder meer van de theoloog Johannes Müller, die zo mogelijk een nog grotere Jodenhater was dan Luther. Nota bene in Die Welt werd Bach omschreven als ein Genie mit braunen Flecken – een genie met bruine vlekken. In The Washington Post werd onlangs onder de kop ‘The Worst of Bach’ – het slechtste van Bach – voorspeld dat als er ooit nog eens een nieuw werk van Bach wordt ontdekt, dit best wel eens antisemitisch getoonzet zou kunnen zijn.

De conclusie is daarom onherroepelijk: weg met de Bachstraat! Trek in Amsterdam gewoon de Beethovenstraat door. Maar het allerergste is toch dat Marco Bakker straks in de Piet Heinzaal van het Witte de Withcentrum het Mache dich, mein Herze, rein uit de Matthäus-Passion van Bach gaat zingen. Daar moet je gewoon niet aan denken!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden