Opinie Martin Sommer

Wees voorzichtig met zeker weten wat er over vijftig jaar gebeurt

Je zult ze de kost geven die denken aan het uitdelen van rantsoenen op te maken CO2 per gezin.

Jan N. zit vast. Hij zou asbest hebben gegooid op de akker van een boer die een windmolen wil plaatsen. Er kwamen ook kraaiepoten aan te pas, om de trekkers in het ongerede te brengen. Buurtgenoten zijn het niet eens met de methoden, maar begrijpen Jan drommels goed. De veenkoloniën krijgen een rij windmolens van 200 meter hoog, erdoor gejast door minister Kamp. Met als gevolg dat ze in het verre noorden het idee hebben dat ze altijd de sigaar zijn.

Ik las erover en dacht aan het artikel in de krant van een week geleden van Daan Remarque, de broer van onze hoofdredacteur. Hij schrijft dat we weliswaar anders moeten gaan leven voor het klimaat, maar laten we het leuk maken. CO2-besparing is een feestje. Je hoeft er geen doemgedachten bij te hebben, dus bij zonnepanelen denk je aan je portemonnee, er zijn geinige gadgets die je vertellen wat je hebt bespaard. En zo’n Tesla spuit lekker weg bij het stoplicht. Wie aan zichzelf denkt, dient het algemeen belang, is het liberale idee.

Noorderlingen: de sigaar... Beeld Harry Cock

Dat je ook verkeerde gedachten mag hebben, juich ik toe. Maar mijn sympathie gaat uit naar de Groningers. Oplettende lezers weten dat ik weleens in Noord-Frankrijk kom. Het is daar het Oost-Groningen van het Franse land. Geen Parijzenaar laat zich er zien. Het is er wel mooier, met groene heuvels op zijn Zuid-Limburgs. Ditmaal lag er een brief op de mat. Er komen windmolens. Drie stuks, pal voor mijn deur. 180 meter hoog, dat is anderhalve Domtoren. Zo staan er in de buurt al tientallen te draaien en ’s nachts te knipperen.

Wat zou de liberale broer van Philippe Remarque in zo’n geval doen? Ik kan mij wel verkneukelen over een teruglopende teller vanwege m’n zonnepanelen, maar dat helpt niet tegen mijn ergernis over een staat die een dikke middelvinger opsteekt naar zijn onderdanen. Drie grote consortia paaien de Franse boeren met een jaarvergoeding van 10 duizend euro per windmolen. Met drie molens op het land is de boer spekkoper. De omwonenden betalen het gelag, in de vorm van landschapsvernietiging en het einde van de laatste snipper toerisme.

Ook het Nederlandse klimaatbeleid heeft bitter weinig met liberalisme van doen. Klimaatbeleid komt van bovenaf, met politiek gestelde doelen, lobbygroepen die mee mogen beslissen, aandrang en propaganda, subsidies en verboden. Als er dan toch weerstand van onderop komt, zegt Rutte of Samsom ineens dat het een tandje rustiger kan. Maar we gaan het halen! Deze week kregen de gemeenten de laatste oekazes hoe ze hun inwoners van het gas af kunnen halen. Eerder waarschuwde minister Ollongren dat ‘als gemeenten en provincies in conservatisme blijven steken, het Rijk positie moet bepalen’. Dat noemen wij een dreigement. De hele gang van zaken is uit democratisch oogpunt twijfelachtig, maar daarover lijken weinig mensen zich te bekreunen.

Ollongren: dreigementen... Beeld ANP

Wat ook Daan Remarque staande houdt, is dat we heel anders moeten gaan leven. En dan verandert ook zijn vrolijke verhaal in beton met bloemetjes erop. In dat opzicht lijkt het klimaatdenken sterk op het debat over het bevolkingsvraagstuk. Ook daar was lange tijd het parool dat ingrijpen onvermijdelijk was, omdat de aarde al die miljarden mensen niet kon voeden. Dwang was noodzakelijk, want de mensen bleven vasthouden aan het idee dat ze zelf mochten weten hoeveel kinderen ze wilden. Het lichtende voorbeeld in neomalthusiaanse kring was China met zijn eenkindpolitiek. Dat was pas goeie dwang. Je zult ze nu de kost geven die het met een CO2-rantsoen per gezin precies zo willen aanpakken.

Over het bevolkingsvraagstuk, ondergangsideeën en overheidsdwang hielden twee Amerikaanse wetenschappers in 1980 een beroemd geworden weddenschap. Paul Ehrlich was een beroemde doem-ecoloog die het boek The Population Bomb had geschreven. Hij voorspelde dat de overbevolking zou eindigen met alle plagen van Egypte. De econoom Julian Simon stoorde zich aan dat apocalyptische geluid. Hij was tegen overheidsdwang en meende dat de mens inventief genoeg was om vrijwillig nieuwe oplossingen te bedenken. Bevolkingsgroei betekende niet ellende maar welvaart en creativiteit.

Ehrlich: we gaan eraan... Beeld RV

Simon zei tegen Ehrlich dat hij vijf grondstoffen mocht aanwijzen, waarvan hij dacht dat ze als gevolg van overbevolking binnen tien jaar aanzienlijk in prijs zouden stijgen. Hijzelf zette zijn geld op de veronderstelling dat de prijzen zouden dalen, omdat de mensen als de nood aan de man kwam, zelf alternatieven zouden bedenken. U begrijpt het al. Simon won de weddenschap. In 1990 was geen enkele aangewezen grondstof duurder geworden. Verkeerd ingeschat alarmisme, was de slotsom van Simon, tast het vertrouwen aan in wetenschap en politiek. Wees voorzichtig met zeker weten van wat er over pakweg vijftig jaar gebeurt.

Toevallig verschenen ook deze week de jongste VN-scenario’s voor de wereldwijde bevolkingsgroei. In 2050 wordt de aarde bewoond door 10 miljard mensen. Maar de paniek erover is helemaal weg. Het demografisch instituut NIDI zou woensdag een uitleg verzorgen bij de VN-cijfers. De bijeenkomst werd afgelast bij gebrek aan belangstelling. 10 miljard is geen onoverkomelijk getal meer en zelfs in Afrika is het probleem tegenwoordig niet langer ondervoeding maar obesitas. Ik doe geen weddenschap over het klimaat. Maar ik ben wel benieuwd hoe wij over een kwart eeuw zullen terugkijken op het klimaatbeleid van nu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden