Opinie

Wees moedig, Asscher, en haak af jongen

Nu Diederik Samsom zich herkiesbaar stelde als partijleider voor de komende verkiezingen moet snel een eind komen aan PvdA's potsierlijke variant op het sprookje van Sneeuwwitje. En Lodewijk Asscher moet dit doen door zich niet verkiesbaar te stellen.

Diederik Samsom en Lodewijk Asscher tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in september.Beeld anp

Van de PvdA-leden wordt straks tijdens een interne verkiezing verwacht de spiegel te zijn die de vraag beantwoordt wie hun schoonste lijsttrekker is. Vervolgens zal deze, na een 'openhartige en enthousiasmerende' campagne over de komende koers van de PvdA, in maart 2017 een klinkend verkiezingsresultaat behalen.

Lees: een zo klein mogelijke verkiezingsnederlaag. Niemand gelooft namelijk nog dat de PvdA net als in 2012 wéér 38 zetels zal halen. Maar die 'schoonheidswedstrijd' zal de partij niet behoeden voor het verkiezingsdebacle dat haar wordt voorspeld. Zij moet het dus anders doen, namelijk gewoon.

Wanneer een partijleider aftreedt, wordt zijn opvolger aangewezen middels een interne verkiezing. Die vond de jongste keer plaats op 16 maart 2012. Uit vijf kandidaten werd Diederik Samsom gekozen tot opvolger van Job Cohen. Daarop behaalde hij een klinkend verkiezingsresultaat. Vervolgens sloot hij met VVD-leider Rutte een baanbrekend akkoord voor een regering die kon bogen op een kamermeerderheid.

Nieuw was dat partijen beleidsprioriteiten uitwisselden waarover werd afgesproken dat zij elkaar daarover tijdens de regeerperiode niet dwars zouden zitten. Ook namen zij stoutmoedig voor lief dat 'hun' coalitie in de senaat géén meerderheid bezat en daar steeds zou zijn aangewezen op gedoogsteun van andere partijen.

Positieve resultaten

Samsom ontmoette veel kritiek. Hij bezocht talloze partijafdelingen om zijn beleidskeuze te verdedigen en - kreeg de steun die hij vroeg. Hiermee bevestigde hij, zijn partijleiderschap waard te zijn. De coalitie toog aan de slag en voerde een impopulair maar noodzakelijk geacht hervormingsbeleid. Een half jaar voor de verkiezingen kan zij bogen op positieve resultaten.

De meest in het oog lopende daarvan zijn de tot ver onder de vereiste 3 procent van het BNP teruggebrachte staatsschuld en een werkloosheid die volgens het CBS sneller afnam (van 6,8 naar momenteel 6 procent) dan dat de beroepsbevolkings groeide (met 7 procent. In tijden van economische crisis zijn dat keurige cijfers, terwijl nog betere cijfers worden verwacht omdat de Nederlandse economie boven verwachting presteert.

Gewoon is dan dat de partijleider zich voor nieuwe verkiezingen uit vrije wil kandideert als zijn eigen opvolger óf eigener beweging aftreedt. Wil hij aanblijven dan bevestigt de partij hem in zijn rol of serveert hem af. Treedt hij zelf af dan volgt de verkiezing van een opvolger automatisch.

En nu? In de peilingen lijkt de PvdA al geruimte tijd op instorten te staan. De brede volkspartij, zonder wie miljoenen mensen er veel slechter zouden hebben voorgestaan dan vandaag, schommelt onafgebroken rond de tien kamerzetels en bestáát dus feitelijk niet meer. Dat lijkt op kiezers-stank voor dank maar wat te doen?

In géén geval uit peilingangst een schoonheidswedstrijdje houden: beter bewijs van interne zwakte en onzekerheid is niet te geven. En ja hoor: op 13 oktober gaf opnieuw een aantal PvdA-bestuurders en volksvertegenwoordigers dit bewijs. Allen hielden de afgelopen vier jaar hun mond en steuden, hun partijleider Samsom dus op zijn minst impliciet, maar vrezen door de consequent lage peilingen nu voor hun eigen politieke toekomst.



Bizarre tournure

Zij maakten de bizarre tournure van 'niet omdat wij zo graag van Diederik Samsom afwillen' naar een PvdA-variant op 'Geef ons heden ons dagelijks brood' door in koor te roepen 'Geef ons maar Lodewijk Asscher'. In plaats van deze armoedige stellingname dient de PvdA eenvoudig politieke moed te tonen. Samsom heeft haar herbevestiging van zijn partijleiderschap verdiend.

Zij moet nu dus mét hem een strijdbare campagne voeren en ongeacht de uitkomst eendrachtig het verkiezingsresultaat aanvaarden. Doet zij dit niet, dan is zij geen politieke knip voor de neus waard. Als dit leidt tot oppositie voeren, dan heeft zij vier jaar de tijd om het sociaaldemocratische gedachtengoed te herijken en uit haar politieke as te herrijzen, wie weet met een nieuwe leider. Elk ander besluit komt neer op angst voor het verlies van 'partijbaantjes' Hoe laag kun je politiek gesproken zinken?

De eerste die deze moed toonde, was burgemeester Aboutaleb van Rotterdam. Hoewel de 'peilingtrekkers' meldden dat hij mogelijk zelfs Rutte kon verslaan, verklaarde hij niet in de ring te willen treden tegen de man die hij vier jaar lang gesteund had. Dit getuigde van politiek zuiver denken en fatsoen.

Hoe sneller nu ook de rest van de PvdA deze moed toont, des te beter en des te groter het respect dat zij daarvoor landelijk zal oogsten. Het wachten is daarom op de laatste coryfee die de Sneeuwwitje-verkiezing moet afblazen. Lodewijk Asscher, die reeds ál te lang heeft overwogen om het wél op te nemen tegen zijn politieke vriend Samsom, heeft nu lang genoeg gedraald.

Ook híj steunde Samsom de afgelopen vier jaar als partijleider. Nu is het zíjn moment om politieke moed te tonen in plaats van zijn vriend een politiek mes in de rug te steken. Wie weet komt zijn tijd nog eens.

Wouter van Oorschot is ex-uitgever en schrijver van de vertelling 'Verkleed als mens' (2004)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden