Columnkustaw bessems

Wees blij met de protesten tegen de coronapas

null Beeld
Kustaw Bessems

Ik ben dankbaar voor het verzet tegen de coronapas, maar ik doe er vooralsnog niet aan mee.

Laf hè?

Mag je ergens niet helemaal uit komen, als columnist? In zo’n laat stadium ook nog eens, als de stellingen al lang betrokken zijn?

Voor wie een fatsoenlijke dosis weerzin voelt tegen vergaand staatsingrijpen was het een moeilijk anderhalf jaar. Dat geniepige virus, met z’n exponentiële groei, maakte dat de overheid beter vroeg stevig kon optreden dan laat, want afwachten leidde alleen maar tot nog harder en langer ingrijpen. Het was kiezen tussen kwaden. Onze regering koos, net als veel andere, steeds voor zo laat mogelijk handelen en dus kregen we het slechtste van twee werelden: veel onnodige slachtoffers én een avondklok.

Nadat er goedwerkende vaccins waren, moesten alle door de staat opgelegde beperkingen natuurlijk zo snel mogelijk worden opgeheven. Die kant leek het ook op te gaan. Maar nu, in wat toch voelt als de staart van de pandemie, is daar ineens weer een maatregel die onze persoonlijke levenssfeer vergaand aantast: een pas waarmee je op allerlei heel gewone plekken wordt geselecteerd op grond van je gezondheidstoestand. Sommigen zelfs op het werk, want bazen mogen er eigenlijk niet om vragen, maar als ze dat toch doen blijft het onbestraft.

Veel redelijke mensen zeggen: kleine moeite, even je schermpje tonen, voor extra vrijheid. En de privacy in de app is best goed geregeld. Hier neig ik - reuzeredelijk uiteraard - ook naar. Maar iets blijft knagen.

Wat dat is, wordt duidelijker door een vergelijking tussen de coronapas in Denemarken en in Nederland. In Denemarken stelde de regering als gezamenlijk doel voor de bevolking om het aantal besmettingen laag te houden.

In Nederland gaf de regering het signaal af dat het toe te juichen was als het virus rondging onder jonge sterke mensen, zo lang in de ziekenhuizen code zwart maar niet werd bereikt. Natuurlijke immuniteit werd als een succes gezien.

In Denemarken werd de coronapas vroeg ingevoerd, met laagdrempelige testmogelijkheden, toen duidelijk nog veel te weinig mensen een inenting hadden gehad om op een andere manier de samenleving te openen. Zo kon er geen twijfel over bestaan dat de pas de bewegingsruimte vergróótte en niet verkleinde.

Hier zei Hugo de Jonge intussen expliciet dat er nooit onderscheid zou worden gemaakt tussen gevaccineerden en anderen. In plaats daarvan gooide het kabinet veel te gauw alles open en liet het voor de zoveelste keer het aantal besmettingen ontsporen, waarna de boel opnieuw dicht moest.

In Denemarken werd van tevoren bepaald dat de pas zou worden afgeschaft bij een hoge vaccinatiegraad en de regering hield woord: sinds de 80 procent werd aangetikt, heeft Denemarken helemaal geen maatregelen meer.

Hier werd de pas ons op het laatst, ad hoc, in de maag gesplitst, terwijl er al zoveel mensen zijn geprikt dat je je ernstig kunt afvragen of het middel nog proportioneel is. Te meer omdat er geen uiterste inspanning is geweest om moeilijk bereikbare groepen tot vaccineren aan te moedigen.

De zorg kan nu eenmaal weinig meer aan, wordt dan tegengeworpen. Maar hoe komt dat? Doordat de regering het virus hier zo heeft laten razen dat de ziekenhuizen werden overspoeld met coronapatiënten en voor jaren zorg moest worden uitgesteld. Doordat de regering in weerwil van de feiten deed of corona na één golf voorbij was. Doordat de regering het land aanspoorde te ‘dansen met Janssen’.

Bij ons is die pas dus geen logische stap van een gedeelde strategie, maar een prijs die we betalen voor falend beleid. Een middel dat bij uitstek om vertrouwen vraagt, terwijl de overheid dat vertrouwen nu net niet heeft verdiend.

Bij dat alles probeert die regering onder aanvoering van De Jonge ook nog eens op onaangename wijze uit te halen tegen ongevaccineerden, wétend dat dit hen eerder afschrikt dan vermurwt. De officiële lijn mag zijn dat we ‘samen corona onder controle krijgen’, in de praktijk zaaien verantwoordelijke politici al vanaf het begin verdeeldheid. Denk aan de dagjesmensen op het strand of in de bossen die het voor de kiezen kregen. De jongeren die verlegen zaten om een feestje en als ‘aso’s’ werden weggezet. Wij hebben het laten gebeuren, zijn elkaar gaan beloeren in plaats van de verantwoordelijkheid te laten waar die hoort. Meer dan in andere Europese landen, geven Nederlanders elkaar de schuld van de coronacrisis.

En de coronapas een tijdelijke maatregel? Gevraagd door de Kamer om vast te leggen wanneer er een eind aan komt, houdt De Jonge een vaag verhaal over niet alleen ziekenhuisopnames, maar ook ‘contextfactoren’ en een ‘integrale afweging’ met ‘naast de epidemiologische ook sociaal-maatschappelijke en economische overwegingen’. Dat gaat zo niet. Het moet glashelder zijn wanneer we van die pas af komen. Desnoods moet het gebruik om de zoveel tijd automatisch stoppen, waarna alleen een Kamermeerderheid weer kan verlengen. Uit zichzelf, leert de geschiedenis, schroeven staten namelijk nooit hun eigen bevoegdheden terug.

Waarschijnlijk is de coronapas nog heel even de minst slechte optie, maar gewenning ligt op de loer. Die avondklok? De meeste Nederlanders vonden die wel best, omdat ze toch al veel avonden op de bank voor de tv liggen. Er is weinig oog voor principiële grenzen die de staat overgaat. Het huidige protest tegen de coronapas is daarom een welkome herinnering dat die niet normaal is en niet normaal mag worden. En blijft het kabinet ermee doorrommelen, dan moesten we ons er misschien toch maar bij aansluiten.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden