Weersta de voorstellen voor nog meer financiële risicodeling in de eurozone

Voordat we verdergaan met risicodeling in de eurozone, moeten de bestaande risico's door elke lidstaat worden verkleind, betogen Frits Bolkestein en Hans Hoogervorst.

Beeld anp

In 1996 hebben wij als voorzitter en financieel woordvoerder van de Tweede Kamerfractie van de VVD met vrees en hoop ingestemd met de invoering van de euro. Onze belangrijkste vrees was dat de budgettaire spelregels van de monetaire unie om politieke redenen niet goed zouden worden toegepast. Dat die vrees bewaarheid is geworden, behoeft geen betoog. Europese lidstaten konden de begrotingsregels jaar in, jaar uit overtreden zonder ooit te worden gesanctioneerd.

Onze hoop was gestoeld op twee belangrijke bepalingen in het Verdrag van Maastricht. De 'no bail-out'-clausule moest garanderen dat schuldenlanden hun eigen boontjes zouden doppen als ze in de problemen kwamen. Deze garantie werd versterkt door een verdragsverbod op financiering van overheidsschuld door de Europese Centrale Bank.

Onze hoop dat deze disciplinerende verdragsbepalingen zouden worden nageleefd, is echter tijdens de financiele crisis verdampt. Bail-outs zijn zelfs geinstitutionaliseerd door de oprichting van het Europese Stabiliteitsmechanisme. Bovendien heeft de ECB in de afgelopen jaren voor meer dan 1.500 miljard euro aan staatsobligaties aangekocht. De ECB-aankopen bevorderden dat Europese lidstaten met torenhoge schulden konden blijven voortmodderen.

Er kan geen twijfel over bestaan dat de geest van het Verdrag van Maastricht met voeten is getreden. Voor Nederland is dit een bittere ervaring.

De directe financiële risico's voor Nederland zijn toegenomen door de mechanismen voor risicodeling die de afgelopen jaren binnen de eurozone in het leven zijn geroepen, zoals het Europese Stabiliteitsmechanisme van 500 miljard euro. Bovendien zijn de biljoenen aan schuldtitels die de ECB op de balans heeft genomen zeker niet risicovrij. De liquiditeitssteun die de ECB via het Target2-systeem aan met name het Zuid-Europese bankwezen verstrekt, herbergt ook forse risico's. ABN Amro heeft becijferd dat in geval van uiteenvallen van de muntunie de schade voor Nederland zou kunnen oplopen tot 130 miljard euro, oftewel 20 procent van ons bbp.

Ten slotte mag niet worden vergeten dat het ruimhartige monetaire beleid van de ECB, naast voordelen, ook forse risico's veroorzaakt. De aanhoudend lage rente bedreigt de winstgevendheid van verzekeraars en banken en wakkert zeepbellen in de financiële en onroerend-goedmarkten aan. Bovendien is het extreem lage renteniveau zeer belastend voor onze pensioenfondsen.

Het grootste nadeel van de aanhoudend lage rente is dat deze het zeer aantrekkelijk maakt om schulden aan te gaan. In Europa blijft het belangrijkste probleem dat de schuldenlast van een aantal overheden onhoudbaar hoog blijft. De gemiddelde overheidsschuld binnen de eurozone ligt nog altijd boven de 90 procent van het bbp. In sommige landen is de schuldenlast alleen maar draagbaar vanwege de kunstmatig lage rente. Dit is precies de reden waarom vele marktpartijen nerveus blijven over de toekomst van de euro.

Waar in Nederland vele pijnlijke maatregelen zijn genomen, zijn in andere landen onvoldoende hervormingen gepleegd. In de komende maanden zal Europa voorstellen tot verdere verdieping van de de monetaire unie bespreken. Er liggen vele voorstellen op tafel die alle tot nog meer risicodeling in Europa zullen leiden: een vangnet voor bankresoluties, een Europese depositoverzekering en een stabilisatiefonds in de Europese begroting. Frankrijk wil een Europese minister van Financiën die over een eigen begroting beschikt. Aangezien Nederland een van de weinige landen met gezonde overheidsfinanciën is, zullen de risico's van deze voorstellen disproportioneel op onze schouders rusten.

Frankrijk wil eerst met Duitsland tot een akkoord komen. Vervolgens mogen Italië en Spanje meepraten en dan pas mogen de overige 15 eurolanden, waaronder Nederland, aanschuiven. De druk op Nederland zal immens worden.

Gelukkig is voor al deze voorstellen unanimiteit vereist. Bovendien spreekt het Nederlandse regeerakkoord van het huidige kabinet duidelijke taal. Het kabinet eist een geloofwaardig herstel van de 'no bail-out'-clausule die moet voorkomen dat schulden van het ene land worden overgenomen door andere landen. Een stabilisatiefunctie van de Europese begroting wordt afgewezen. Een Europees depositogarantiestelsel kan pas worden ingevoerd als de bankensector in iedere lidstaat gezond is.

Deze ferme taal is niet alleen in het belang van Nederland, maar ook in het belang van Europa. De in dit artikel genoemde financiële risico's vormen tezamen een veelvoud van de kosten van de Griekse bail-out. Mocht het tot brokken leiden, dan zal de publieke verontwaardiging immens zijn. Het draagvlak voor Europa zal dan heel snel verdampen.

Alvorens nieuwe voorstellen tot risicodeling te ontplooien, moeten de bestaande risico's binnen Europa worden verkleind. Het meeste van dit werk zal door nationale regeringen en nationale parlementen moeten gebeuren. Europa zal dit onplezierige werk niet van ze over kunnen nemen. Alleen de lidstaten zelf kunnen de muntunie echt gezond maken.

Frits Bolkestein was lid van de Europese Commissie.
Hans Hoogervorst
was minister van Financiën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.