Column René Cuperus

We zouden zulk Ajax-gevoel op meerdere terreinen goed kunnen gebruiken

Het succes van Ajax is de mooiste opsteker van het jaar. Wie had durven dromen dat Ajax het zo ver zou schoppen in de Champions League? Real Madrid uitschakelen en tegen Juventus nog alle kans maken. Daar worden we vrolijk van. Wat een verhaal! En dan de manier waarop. Voetbal met branie en speltechnische zelfverzekerdheid. Geen enkel ontzag voor autoriteit. En dit alles gesymboliseerd door niemand minder dan debutant Jurgen Ekkelenkamp die bij een counter Cristiano Ronaldo tegen de grond werkte. Als een volleerd judoka.

De fantastische terugkeer van Ajax op het allerhoogste podium van het voetbal moet niet worden onderschat. Voetbal is voor Nederland nogal een identiteitsdingetje. Sinds de jaren zeventig, sinds de opmars van Feyenoord en Johan Cruyff, is voetbal deel van ons nationaal dna geworden. Goed voetbal hoort bij het verhaal van hoe een klein land toch slim en creatief kan zijn. Daarom was het falen van het Nederlands elftal de laatste jaren ook zo’n ramp. Die stortte ons bijna in een collectieve Oranje-depressie.

Er ontstond zelfs een ander verhaal. Een sombere prognose. Nederland zou niet meer mee kunnen in de grote wereld van het voetbal. We zouden Denemarken zijn geworden. Een kleine competitie. Alleen nog maar opleiden voor de grote clubs. Weg Nederlandse voetbal-trots. Weg Oranjegevoel. We zouden het voortaan alleen nog maar van de Oranje-dames moeten hebben.

En toen kwamen Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt, Ziyech en Tadic. Het fatalistische verhaal over het Nederlandse voetbal werd totaal ontkracht door het succes van Ajax. In combinatie met het herstel van Oranje onder Ronald Koeman. Ook nog eens dankzij de brutaal-dominante Hollandse school. Het Ajax-gevoel van de afgelopen maanden staat daarmee, wat mij betreft, voor iets groters. Namelijk hiervoor: tegen alle sombere toekomsttrends en scenario’s in, door teamspirit, inzet, kwaliteit en gelukkige timing toch het verschil kunnen maken.

We zouden zulk Ajax-gevoel - een sensatie van onverwacht afgedwongen mogelijkheden - op meerdere terreinen goed kunnen gebruiken, want onze tijd wordt gepijnigd door sombere prognoses, negatieve toekomstbeelden en neergangstheorieën. In zijn boek De Strijd om de Toekomst heeft journalist/historicus Addie Schulte onlangs een aantal daarvan bij elkaar gezet en geanalyseerd.

Volgens het doembeeld van de rechtspopulisten zou Nederland verdwijnen door massamigratie, Europese eenwording en islamisering. Maar volgens het neergangsdenken van de anti-populisten, de Groenen met name, is het de wereld die vergaat door de opwarming van de aarde, tenzij we de knop nu helemaal omzetten voor de nieuwe generaties. Nog een doembeeld dat in omloop is, is de ondergang van het Westen door de opkomst van China. Ook zijn er mensen die menen dat in de nabije toekomst robots onze banen overnemen en dat kunstmatige superintelligente de mens zal gaan overvleugelen en overheersen. Het verdwijnen van de Europese middenklasse-samenleving door globalisering en digitalisering is een ander toekomstscenario dat het humeur van de samenleving negatief beïnvloedt.

Mijn punt is dat dit type fatalistisch-deterministisch neergangsdenken een Ajax-verrassing nodig heeft. Een Ajax-kanteling. Net zoals de neergang van het Nederlands voetbal geen uitgemaakte zaak bleek te zijn, geldt ook voor de andere neergangstheorieën dat die te zwart/wit, eendimensionaal en licht-hysterisch zijn. We zijn geen willoos slachtoffer van negatieve toekomsttrends. Met veel inzet, kwaliteit en (politiek-maatschappelijke) wilskracht, zijn trends vaak te ontregelen en te kantelen. Hoezo de Chinese Eeuw? Het gaat erom dat het Westen zelf van de liberale democratie weer een attractief succesmodel maakt, ook in de 21 ste eeuw. Hoezo het einde van de middenklasse-samenleving? Kom met een programma voor eerherstel van de middengroepen zoals Willem Vermeend en Rick van der Ploeg dit weekend in de Telegraaf optekenen.

In een tijd van neergangsdenken en sombere prognoses komt de politiek wel een speciale verantwoordelijkheid toe. Men kan zich niet langer veroorloven alleen in kabinetsformatietijd het land echt te ‘regeren’. Ingrijpende vraagstukken als migratie, nieuwe maatschappelijke ongelijkheid en de energietransitie vergen van politiek Den Haag zichtbaar ander beleid en gedrag. Voorbij politieke spelletjes en ambtelijke business as usual.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.