GastcolumnFleur Jongepier

We zijn toe aan diepe vakantie

Fleur Jongepier Beeld RV
Fleur JongepierBeeld RV
Fleur Jongepier

De kerstvakantie is niet echt een periode om even goed bij te komen. Er is te veel druk om nu te ontspannen, er is werk dat stiekem is doorgeschoven, er zijn te veel complexe familiesituaties, er is te veel kookfalen, er is te veel fel knipperende kerstverlichting en er zijn te veel onverwachte vuurwerkknallers op klaarlichte dag. Er is gewoon te veel.

Terwijl we naar adem happen en onze broekriem een gaatje losser zetten na alle gourmet en oliebollen, vliegt de vakantie als een gillende keukenmeid langs ons heen. Poef, weg. En braaf gaan we weer aan de bak, reikhalzend naar de volgende vakantie waar het geheel zich, oliebollen omgeruild voor paaseieren, herhaalt.

Vakantie is voor ons: op adem komen, de rode batterij terug naar oranje of (met mazzel) naar groen brengen. Eigenlijk is dat een heel gek en nogal beperkt concept van vakantie. Noem het oppervlakkige vakantie. Er is ook een ander soort vakantie die we maar weinig vieren: diepe vakantie. Diepe vakantie is, zoals ik het bij deze zal definiëren: de mogelijkheid om tijdens vakantie niet alleen op adem te komen, maar stil te kunnen staan bij je leven als geheel.

Diep werk

Er is de laatste tijd veel te doen over de tegenhanger van diepe vakantie, namelijk: diep werk. Diep werk is het vermogen geconcentreerd en zonder afleiding te werken – een vermogen dat steeds zeldzamer wordt. Velen van ons worden alsmaar afgeleid door allerlei notificaties, een onophoudelijke toestroom aan e-mails, om nog maar te zwijgen over onze collectieve socialemedia- en appverslaving.

Terecht dat er aandacht is voor diep werk. Maar wat me eigenlijk meer interesseert, is diepe vakantie. Diepe vakantie is existentieel van aard. Met ‘existentieel’ bedoel ik niets filosofisch extravagants, maar simpelweg: hoe jij zou willen dat je leven gaat en welke keuzen je daarin wil maken. Een paar voorbeelden van existentiële levensvragen: of je kinderen zou willen, of je een relatie na jaren toch wil beëindigen of je wil verhuizen, of je een instrument wil spelen of een nieuwe taal wil leren, of je minder wil werken of iets anders wil doen, of je een open relatie wil, een puppy misschien. Kortom, vragen over of je leven strookt met je eigen waarden en verlangens.

Ingesleten rails

Als je er even bij stil staat, staan we verdomd weinig stil bij existentiële levensvragen. De meesten van ons zijn al blij met oliebollen en een vuurwerkverbod. We stellen onszelf vaak alleen diepe vragen in verdrietige situaties: wanneer een ander ons verlaat, wanneer een dierbaar iemand overlijdt, wanneer je ziek wordt. Dan zien we plotseling hoe diep ingesleten de rails waren waarop we reden en hoeveel andere wissels er in het verschiet liggen.

We zouden vaker de mogelijkheid moeten hebben onszelf existentiële vragen te stellen in lichtere perioden. Soms lukt dat op vakantie, maar zelden tijdens een oppervlakkige vakantie. Hoe ziet een diepe vakantie eruit? Ik vermoed dat dit van persoon tot persoon flink kan verschillen. Ik waag niettemin enkele kenmerken te noemen. Ten eerste moet je echt de tijd hebben: een week is de ondergrens. Gemiddeld hebben Nederlanders een karige 25 vakantiedagen (en zijn slechter af dan veel andere Europeanen). Een aantal oppervlakkige vakanties meenemend lijkt me vijftig dagen een prima streven. Ons vakantiestelsel moet dus grondig op de schop.

Ten tweede: je moet bewegen. Existentieel denken doe je het best buiten en met je lichaam, niet achter een pannetje drooggebakken kipfiletjes. Ten derde: het moet niet altijd leuk en ontspannend zijn. Je moet op jezelf worden teruggeworpen en er bij vlagen royaal genoeg van hebben. (Tip: bergwandelen.) Dat brengt me bij vier: zoek de natuur op. Het zien van machtige bergtoppen, schuimende rivieren of eindeloze zandvlakten kunnen je plots nietig doen voelen en je helpen erachter te komen dat je iets heel vanzelfsprekends in je leven toch in twijfel moet trekken.

Jouw leven

Tot slot, en wat controversiëler: ga alleen – in elk geval soms, of voor een paar dagen. Zeker, er is niets zo fijn als het delen van bijzondere ervaringen met je grote liefde. Maar, hoe dicht ze ook bij je staan, jouw leven is uiteindelijk het jouwe. Voordat je het weet, zit je in de berghut alsnog te racletten en je rails verder in te slijten in plaats van vers te bezien.

Ga gerust morgen nog eens gourmetten met alles dat van gister over is. Hap naar adem, als je nog vrije dagen over hebt. Maar doe jezelf en plezier (of moet ik zeggen, juist niet) en plan ook een diepe vakantie.

Fleur Jongepier is filosoof aan de Radboud Universiteit en essayist voor Bij Nader Inzien. Ze is in januari gastcolumnist voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden