Column Marian Donner

We zijn elkaars beulen geworden

Een Britse vrouw stapt op een vliegtuig van Air India. Aan boord wordt ze dronken en scheldt het personeel uit voor ‘Indian money-grabbing cunts’. Haar tirade wordt gefilmd, de beelden gaan viraal, de vrouw groeit heel even uit tot een boegbeeld van racisme, ze krijgt doodsbedreigingen, totdat vorige week bekend werd dat ze door alle gebeurtenissen zelfmoord heeft gepleegd. Simone Burns heette ze, ze was 50 jaar en een advocaat die vooral vluchtelingen verdedigde.

Waarom nemen mensen elkaar online zo de maat, vroeg een interviewer me laatst. We zaten op mijn balkon, ik had overal een antwoord op gehad, maar nu viel ik stil.

Het komt omdat we alles tegenwoordig psychologiseren, stamelde ik uiteindelijk. Elke misstap wordt gezien als een bewijs van onbewuste processen die moeten worden blootgelegd en aangepakt.

Of nee, het is een verlangen naar zuiverheid, bij onszelf en bij anderen, om schoon te zijn, zonder smetten op de ziel.

En zo stotterde ik door, maar ik kwam er niet uit en in het gepubliceerde interview was de vraag geschrapt.

Een week later bedacht ik pas dat Jon Ronson het antwoord allang gegeven heeft in zijn boek So You’ve Been Publicly Shamed uit 2015. Waarom de onlinestenengooiers zo gretig een ander vernederen? Omdat ze in die ander een vertegenwoordiger zien van de macht. Iemand die denkt alles te kunnen maken omdat hij of zij een chique baan heeft, een grote bek, een witte of juist een zwarte huidskleur (afhankelijk van het probleem dat je in de samenleving meent te zien). En met dat soort privileges moet korte metten worden gemaakt, aldus de zelfverklaarde rechters.

Simone Burns was een advocaat, ‘a fucking international lawyer’ zoals ze zelf in het filmpje schreeuwt. Haar racistische uitlating stond daarom niet op zich, maar vertegenwoordigde voor haar belagers een maatschappelijk defect.

Dat maatschappelijke defect is reëel. In Nederland bleek vorige week maar weer eens hoe diep racisme verankerd zit in onze samenleving toen staatssecretaris Menno Snel moest toegeven dat de Belastingdienst onrechtmatig de toelagen van kinderopvang had stopgezet van driehonderd ouders die etnisch geprofileerd waren. Ze hadden niets fout gedaan maar werden door de overheid opgejaagd in een moderne heksenjacht. Maar wat doe je eraan? Het leed is al geschied, Snel zal niet aftreden en wie er precies verantwoordelijk waren bij de Belastingdienst zullen we nooit weten. Zoals gewoonlijk blijven de echte machthebbers buiten beeld.

Dit is wat steeds weer gebeurt: aan de top gaat het mis, maar waar we vooral naar kijken is de bodem.

De gemeente Nijmegen bouwt een nieuw huizenblok dat als een soort klankkast fungeert waardoor het geluid van een naburig speelplein de wettelijke norm ver overschrijdt, maar als bewoners daarover klagen worden ze uitgescholden voor kinderhaters.

De gemeente Amsterdam besluit het Holocaust Namenmonument op de kleinste en onhandigste plek in de stad te zetten, maar als bewoners daartegen protesteren zijn het Jodenhaters.

Wat ik de interviewer had willen antwoorden, bedacht ik veel te laat, is dat we zo machteloos staan tegenover grote structuren dat we ons maar richten op de kleine defecten. Op iemand die een verkeerd woord gebruikt, de verkeerde kleding draagt, het waagt te klagen. Met als resultaat dat er helemaal geen onderdrukkende macht meer nodig is omdat we elkaars beulen zijn geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden