Scherpste opinies

'We zijn allemaal verantwoordelijk voor haar dood'

De documentaire Amy van filmmaker Asif Kapadia wordt wereldwijd lovend ontvangen door recensenten. Toch zijn er ook kanttekeningen. Hoe ver mag je als filmmaker gaan in het portretteren van een overleden artiest? De scherpste opinies op een rij.

Amy Winehouse.Beeld reuters

Geen haar beter dan de paparazzi

De documentaire Amy is geen haar beter dan de paparazzi die Amy Winehouse opjoegen, schrijft Ruby Lott-Lavigna in The Guardian. Recensenten - die overwegend positief zijn over de film - lijken voorbij te gaan aan het feit dat de cameralens het leven van de zangeres exploiteert, door bijvoorbeeld intieme foto's van een uitgemergelde Winehouse te tonen en door schokkende beelden te laten zien van hoe haar lichaam wordt weggedragen in een lijkzak.

Lott-Lavigna stipt aan dat het vreemd is dat de documentaire paparazzimateriaal gebruikt om vervolgens uit te leggen hoe juist diezelfde paparazzi haar tot wanhoop dreven en uiteindelijk voor haar neergang zorgden. 'Hoe kan iemand die bekend is met het verhaal van Amy met een gerust hart kijken naar beelden van haar in deze kwetsbare toestand?' Het is extra pijnlijk omdat die beelden geen esthetische of narratieve toegevoegde waarde hebben, schrijft Lott-Lavigna. 'Ik bleef na het kijken van de film achter met een oncomfortabel gevoel en schaamde me dat ik mij als kijker medeplichtig had gemaakt aan de tabloidcultuur die Winehouse mede over de rand heeft geduwd.'

Beeld ap

Wat vonden de filmcritici van Amy?

'Meeslepend voor de geïnteresseerde leek, onmisbaar voor fans.' Lees hier de recensies over de documentaire Amy.

We zijn allemaal schuldig

Niet alleen de opdringerige paparazzi of de filmmaker die dit materiaal gebruikt, zijn schuldig aan de val van Winehouse. Nee, we zijn allemaal schuldig, vindt Neil McCormick in The Telegraph. In zijn rol als muziekjournalist sprak McCormick de zangeres meerdere keren. De documentaire Amy drukt ons met de neus op de feiten, vindt hij. In de film zie je beelden van hoe het publiek hard juicht om een 'dun, dronken meisje dat nauwelijks in staat is om overeind te blijven staan, laat staan te zingen'. 'Haar platen werden door miljoenen van ons gekocht, we overlaadden haar met awards omdat haar stem zo rijk en expressief was, haar liedjes zo direct en emotioneel. Bijna niemand van ons stond stil bij het feit dat zo'n fragiel en kwetsbaar talent misschien bescherming nodig had.' Op een of andere manier behandelde de popwereld Winehouse's hit Rehab als een 'vrolijke hymne dat symbool stond voor rebellie' terwijl het voor haar ging om zoveel meer.

Volgens McCormick laat de film zien hoe we steeds maar weer toegeven aan onze perverse drang om onze idolen op een onmogelijk hoog voetstuk te plaatsen om hen vervolgens te zien vallen. De film is een waarschuwing. 'Voor jonge toekomstige sterretjes die niet weten wat roem voor hen in petto kan hebben, maar ook voor de media, als een herinnering aan de noodzaak voor compassie wanneer we te maken hebben met een kwetsbaar mens in de schijnwerpers.'

Beeld epa

Geen recht op privacy na de dood

Natuurlijk gaat Amy onvermijdelijk voor een belangrijk deel over paparazzi. Maar hoe ver moet je gaan in het gebruik van die beelden? vraagt Kees Driessen zich af in Vrij Nederland. 'De hypocriete Kapadia laakt regelmatig de celebrity-fotografie - maar stopt zijn documentaire er wel vol mee. En ziet er zelfs geen been in nog eens in slowmotion in te zoomen op Amy's gehavende gezicht of krap zittende broekje. Kijk eens: dit was iets ergs wat de paparazzi deden. En dit. En dit.' Wat voor effect heeft dat? 'Als ik paparazzo was, zou ik mijn werk niet gehekeld maar juist bevestigd zien door Amy (dat, met dank aan alle opdringerige fotografen, ongetwijfeld nog een reeks prijzen gaat winnen).' De film geeft volgens Driessen een antwoord op de vraag of er recht op privacy bestaat als je overleden bent: nee.

Beeld ap

Niets geleerd

Wat opvalt bij het kijken van Amy is dat niemand een les lijkt te hebben geleerd van de vele vroegtijdige sterfgevallen in de muziekwereld, schrijft Alice Jones in The Independent. 'Voor een industrie die zo vertrouwd is met de vroegtijdige dood van sterren (Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain), heeft men erg weinig opgestoken. Er wordt geen aandacht besteed aan het voorkomen van sterfgevallen als Winehouse, en er is geen erkenning voor de kwetsbaarheid van deze talenten.' Dat stemt Jones niet hoopvol. 'In de toekomst zullen meer artiesten te vroeg doodgaan, zullen familie, vrienden en meelopers interviews geven en privévideos en voicemails verstrekken aan de media. En wij zullen gaan kijken, we zullen ons verdrietig en op een ongemakkelijke manier verantwoordelijk voelen, en hopen dat we ons geld snel weer aan een nieuw album kunnen besteden.'

Net als Neil McCormick schrijft Jones over de oppervlakkigheid waarmee de massa het nummer Rehab omarmde. Het was zo lekker dansbaar, terwijl Rehab eigenlijk het fatale keerpunt was in het leven van Winehouse. 'Het was het moment dat Winehouse echt beroemd werd terwijl ze niet wist hoe ze daarmee moest omgaan.'

Beeld epa

We verkiezen getroebleerde mannen boven getroebleerde vrouwen

De documentaire Amy bewijst dat we de erfenis van mannelijke en vrouwelijke artiesten heel anders beoordelen, schrijft Molly Beauchemin op de site Pitchfork. Ze vergelijkt de documentaire over Winehouse met die over Kurt Cobain, eveneens die jaar uitgebracht. De film over Cobain gaat weliswaar over zijn drugsgebruik, maar er wordt meer tijd besteed aan zijn ontwikkeling als muzikant. In Amy gaat het maar kort over haar muziek, de rest van de documentaire staat in het teken van haar drugsgebruik, haar manipulatieve familieleden en de flitslampen van de paparazzi.

'Getroebleerde mannen worden verkozen boven getroebleerde vrouwen', meent Beauchemin. 'Mannen die met problemen worstelen die samenvallen met hun kunst en faam worden na hun dood heilig verklaard, vrouwen met dezelfde problemen zijn op een of andere manier minder waard na hun dood.'

Hetzelfde betoogt Tom Barnes voor de site Mic.com. 'De filmmaker van Amy heeft weinig moeite gedaan om Winehouse meer te laten zijn dan een slachtoffer, we leren niets over haar unieke talent en hoe haar muziek zal worden herinnerd in de toekomst. Daarmee draagt de film bij aan een groot aantal clichés dat vrouwelijke artiesten teistert, namelijk dat vrouwen niet in staat zijn hun eigen muziek te schrijven, en dat vrouwen alleen beroemd zijn omdat ze door krachtige mannelijke figuren in de schijnwerpers zijn gezet.'

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden