Scherpste opinies

We willen die valse gezondheidsclaims dolgraag geloven

Scherpste opinies over gluten

Een paar jaar terug had niemand nog van gluten gehoord, en nu geldt het als de sluipmoordenaar van buik en brein. Steeds meer mensen eten glutenvrij, er komt een antiglutenpil op de markt en McDonalds komt met een glutenvrije hamburger. Is die glutengekte schadelijk of onschuldig? De scherpste opinies op een rij.

Beeld thinkstock

'Ik at glutenvrij voordat het cool was'

Als negenjarig meisje krijgt Laura Bennett van de dokter te horen dat ze aan glutenintolerantie lijdt. In die tijd had nog niemand van gluten gehoord. In twee decennia is er een hoop veranderd. 'Gluten zijn verhuisd van de gezondheidspagina's naar de stijlsectie van de krant', schrijft Bennett in een artikel voor Slate Magazine.

'Voelde ik mij vroeger een licht exotisch diersoort, nu voel ik mij de belichaming van een hele reeks typisch vrouwelijke clichés rondom caloriefobie en diëten,' aldus Bennett. Een groeiende groep mensen wil niets van gluten weten en dit heeft ook invloed op hoe obers in restaurants reageren op haar 'ik-mag-geen-gluten'-praatje. 'Vroeger reageerden ze met verbazing en bezorgdheid, nu komen ze onmiddellijk aanzetten met speciale menu's of sommen ze vliegensvlug de ingrediënten op. Maar de grijns op hun gezicht is onmiskenbaar.' Oftewel: er is meer bewustzijn, maar tegelijkertijd neemt men het minder serieus.

Voor Bennett is het alsof haar iets afgepakt is. 'Het is alsof je fan bent van een obscure band die niemand kent om vervolgens te zien hoe die band in razend tempo de hitlijsten beklimt. Het gevolg is een mix van verwarring (hoe weet iedereen hier opeens van?) en bezitsdrang (zij snappen het niet).' Het vleugje curiositeit dat ze als kind genoot, is opeens verworden tot iets heel anders: een domme meelooptrend.

Natuurlijk zijn er ook positieve kanten aan de glutentrend. Zo staan er meer producten in de schappen van de supermarkt. 'Maar ik voel nog steeds een kleine steek van identificatie als ik iemand over gluten hoor, en iets in mij wil de eigendom over dat belachelijke woord claimen.'

Beeld thinkstock

Voedselhypes: Zijn gluten echt zo ongezond?

We voelen ons beter door glutenvrij brood en andere 'vrij van'-producten. Echt. Terwijl slechts weinigen een voedselallergie hebben. Lees hier over placebo- en nocebo-effecten.

'Misschien moeten we ons afvragen wat er mis is met ons'

Een op de drie Amerikanen probeert gluten te vermijden, terwijl maar 1 procent van de bevolking daadwerkelijk allergisch is. Waarom toch? 'Er bestaan nogal wat mythes over gluten', schrijft Moises Velasquez-Manoff in The New York Times. Bijvoorbeeld dat we pas korte tijd tarwe eten waardoor ons lichaam er nog onvoldoende aan gewend is geraakt. Volgens Velasquez-Manoff worden de meeste van de anti-glutenbeweringen weerlegd door wetenschappelijk onderzoek. 'Aanpassing aan nieuwe voedingsmiddelen kan heel snel gaan - in een paar millennia zijn we bijvoorbeeld gewend geraakt aan het verteren van melk. Dus waarom zou dat niet het geval zijn met tarwe?'

Hebben de gluten-haters gelijk dat tarwe-maaltijden tegenwoordig meer gluten bevatten, waardoor ze giftiger zijn voor het lichaam? 'Die kans is klein, blijkt uit onderzoek. Eten we meer tarwe tegenwoordig? Ook niet. In de late 19de eeuw was de consumptie twee keer zo groot.'

We zien iets belangrijks over het hoofd in deze gluten-blamegame, meent Velasquez-Manoff. De echte vraag is: waarom zijn we tegenwoordig minder tolerant als het gaat om gluten? 'Andere aandoeningen die te maken hebben met immuun-disfunctie zijn ook toegenomen. We zijn gevoeliger voor pollen (hooikoorts), onze eigen microben (darmontsteking) en onze eigen weefsels (multiple sclerose). Misschien is ons zoete, vette westerse dieet wel het probleem. Misschien heeft er een verplaatsing plaatsgevonden in onze intestinale microbiële gemeenschappen, veroorzaakt door antibiotica en hygiëne. Verhalen over de evolutie van eten maken ons blind voor de echte kwestie: ons immuunsysteem is de weg kwijt. Misschien moeten we ons niet afvragen wat er mis is met tarwe, maar wat er mis is met ons.'

'Antiglutentrend heeft coeliakiepatiënten in de gezondheidshoek gedrukt'

De vrouw van Thomas Swick kreeg in 2002 de officiële diagnose 'coeliakie' (de officiële diagnose van glutenintolerantie, red.). Gluten waren vanaf dat moment uit den boze. Tegenwoordig laten meer en meer mensen gluten staan, ook zonder diagnose. 'Mijn vrouw was verbijsterd over deze trend', schrijft Swick in The Wall Street Journal. 'Waarom, vroeg zij zich af, zou iemand vrijwillig afstand doen van zo veel van de geneugten van het leven, zoals pasta, croissants, bier en pizza? In restaurants voelt zij zich verplicht zich te distantiëren van die groep mensen. 'Ik heb coeliakie, ik ben niet een van die gekke mensen, zegt ze dan.'

De groeiende glutenhaat veroorzaakt problemen voor mensen die medisch worden geïnstrueerd om gluten te vermijden, meent Thomas Swick. 'De betekenis van het label glutenintolerantie is aan erosie onderhevig. Mensen in de horeca zijn lakser geworden - begrijpelijk ook. Zij zien de vraag om glutenvrij voedsel als een trend die weer zal passeren en niet als een medische conditie waar rekening mee moet worden gehouden.'

Bijkomend nadeel: de antiglutentrend heeft coeliakiepatiënten in de gezondheidshoek gedrukt. 'Zoek een glutenvrij-restaurant en je belandt automatisch in de vegetarische hoek, waar geen vlees en eieren worden geserveerd. Wanneer je al zo veel lekkere kost uit je dieet moet elimineren, dan kun je vlees en eieren juist bijzonder waarderen. Hebben deze mensen niet genoeg geleden? Wat zij nodig hebben is geen gezonde restaurants, maar gastronomische pubs die het type comfortfood serveren dat deze mensen zo lang niet hebben gekregen: speciale kreeftenwraps en peperoni pizza's, macaroni en kaas van mais, glutenvrij bier. Ook coeliakiepatiënten willen wel eens lol hebben.'

Beeld thinkstock

'Niets meer dan consumentisme'

'De industrie van glutenvrije producten was in 2013 goed voor maar liefst 10,4 miljard Amerikaanse dollars. Voor sommige mensen zullen er vast legitieme redenen zijn om geen gluten te eten, maar toch zeker niet 10,4 miljard dollar aan redenen', schrijft Sarah Hagi voor The Guardian.

Hagi beschrijft hoe ze zelf ook niet immuun is voor gezondheidshypes. Zo begon ze vol enthousiasme aan een sapkuur hoewel de effectiviteit van detoxen zo vaak onderuit is gehaald in onderzoeken. 'Ik wist dat allemaal, maar toch liet ik mij niet tegenhouden.'

Volgens Hagi is 'gezond en ethisch eten' gewoon een ander jasje voor onze consumptiemaatschappij. En die eindigt niet met niet-bestaande voordelen voor de gezondheid. 'Loop een restaurant binnen en de frietjes worden gepresenteerd als 'huisgemaakt'. Frieten worden nu verkocht als fijne ambachtelijke producten. We worden wijsgemaakt dat de door een onderbetaalde werknemer gesneden frieten veel beter smaken dan de frieten uit de fabriek. Ik dacht dat we de industriële revolutie hebben doorgemaakt om dit soort dingen te vermijden.'

'Ik ben afgemat door al die reclames', schrijft Hagi. 'Ik ben me volledig bewust van de leugens die mij worden verteld, ik weet dat je een goede gezondheid niet bereikt door tien dagen groene smurrie te drinken. Mijn sapcentrifuge verzamelt stof in mijn kelder. Maar een deel van mij wil die valse gezondheidsclaims geloven.'

Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.