We weten nu echt zeker dat het aan de mens ligt

De zeespiegel zal in 2010 met 40, 85 of 130 centimeter zijn gestegen. Maar in feite stijgt hij maar met 2 millimeter per jaar. Waar blijft al dat ijs? Twistgesprek Chris Rutenfrans met Rik Leemans

In de aanloop naar de klimaattop in Kopenhagen wordt de opwarmingshype weer krachtig aangezet, met als dieptepunt de paniekfilm The Age of Stupid. Wordt het niet zwaar overdreven allemaal?

‘Een hype is een plotselinge nieuwsuitbarsting, maar het eerste IPCC-rapport is al in 1990 gepubliceerd. De laatste twintig jaar is veel onderzoek gedaan waaruit blijkt dat er steeds duidelijker aanwijzingen zijn dat we afstevenen op een vrij sterke opwarming in de komende vijftig jaar.’


De wereldtemperatuur kwam in 1998 op een hoogtepunt om daarna weer te dalen. Het arctisch ijs smelt al minder snel dan voorheen. Toch is sinds 1998 de CO2-uitstoot sterk toegenomen. Dat betekent toch dat er helemaal geen direct verband is tussen CO2-uitstoot en opwarming?

‘Dat is weer heel erg simplistisch gedacht. Natuurlijk wordt het complexe klimaatsysteem niet slechts door één factor – CO2 – aangedreven. Als je zegt dat het klimaat nu stabiliseert, in een periode van tien jaar na 1998, doe je de waarheid geen recht. Je moet de gemiddelde temperatuur van periodes van minstens tien jaar nemen. Die was de laatste tien jaar hoger dan in de jaren tachtig en negentig.

‘Tussen 1900 en 1940 steeg de temperatuur, van 1940 tot 1960 daalde hij, van 1960 tot 1980 nam hij langzaam toe en sinds 1980 snel. Dat komt door factoren als zonnekracht, de uitstoot van zwavel en aërosolen, broeikasgassen, maar ook natuurlijke variabiliteit. Wat het laatste betreft: de wereldtemperatuur bereikte inderdaad een hoogtepunt in 1998, maar dat kwam deels door een sterke El Niño. Vulkaanuitbarstingen hebben juist weer een afkoelende invloed.’

Hoe kun je nou te midden van al die factoren die bepalend zijn voor opwarming, de invloed van de menselijke CO2-uitstoot isoleren?

‘We weten nu met een zekerheid van meer dan 95 procent, dat de opwarming te wijten is aan de toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Mensen stoten extra CO2 uit, onder meer door het verstoken van olie en kolen. Bijna de helft daarvan wordt opgenomen door de natuur. Er blijft een rest achter. Omdat dat jaar in jaar uit gebeurt, krijg je een cumulatief effect. Zonder dit effect kan de snelle opwarming sinds 1960 niet worden verklaard’

Volgens de KNMI is de zeespiegel in 2100 met 40-85 centimeter gestegen. De commissie-Veerman voorspelt een stijging van 1.30 meter. Maar de Delftse waterbouwkundige Han Vrijling zegt dat de zeespiegel al heel veel jaren met 2 millimeter per jaar stijgt. Ook de afgelopen decennia. En nu nog steeds. Dat is maar 20 centimeter per eeuw. Vanwaar die paniekverhalen?

‘Die waterbouwkundige zit in wezen fout want 6.000 jaar geleden was de zeespiegelstijging 6 à 7 centimeter per jaar.’

Maar toen was er nog geen noemenswaardige menselijke CO2-uitstoot.

‘20.000 jaar geleden lag de zeespiegel 200 meter lager dan nu.’
Als de zeespiegel 20.000 jaar geleden veel lager lag en 6.000 jaar geleden veel sneller steeg – zonder dat dat beïnvloed werd door menselijk toedoen – waarom zou de huidige veronderstelde stijging van de zeespiegel dan wél door menselijk handelen worden veroorzaakt?

‘We zitten nu in een vrij warme, stabiele periode tussen twee ijstijden in, waarin de zeespiegel nauwelijks zou stijgen. Omdat we nu extra CO2 in de atmosfeer brengen, wordt het warmer en daardoor stijgt de zeespiegel verder. Als alle gletsjers op Groenland smelten, stijgt de zeespiegel met zes meter. Dat stond nog niet in het IPCC-rapport, maar de commissie-Veerman heeft er wel al rekening mee gehouden.’

Je kunt geen tv aanzetten of je ziet gletsjers in zee storten. En toch stijgt de zeespiegel niet meer dan de al eeuwen gebruikelijke 2 millimeter per jaar. Waar blijven al die gletsjers dan?

‘De laatste vijftien jaar zie je een versnelling optreden.’

Volgens Vrijling niet. Rijkswaterstaat meet niet meer dan 2 millimeter stijging.


‘Dat is niet consistent met de mondiale gegevens en met de trends.’

Maar trends zijn toekomstvoorspellingen. Vrijling vindt dat je ook moet kijken naar wat er werkelijk gebeurt. En dan zie je dat er niets gebeurt wat niet al decennialang gebeurt.

‘Ik ken de Nederlandse gegevens niet, maar mondiaal kloppen ze niet.’

Denkt u dat het gaat lukken in Kopenhagen? Komen de VS en Europa op één lijn?

‘De westerse landen moeten het voortouw nemen, omdat zij het meeste hebben uitgestoten. Maar als Europa en de VS blijven twisten over de middelen en niet de doelstelling van 70 à 80 procent uitstootreductie voor ogen blijven houden, zijn alle goede bedoelingen loze woorden gebleken.
Chris Rutenfrans is redacteur van de Volkskrant.

Rik Leemans
CV

1957 geboren te Wychen
1976 1983 Biologie Universiteit Nijmegen
1983 2000 Studies in Zweden en Oostenrijk en onderzoeker bij RIVM
2000 Hoogleraar Milieukunde aan de universiteit van Wageningen.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden