Column Bert Wagendorp

We vormen een tobberig volkje in het paradijs

Bert Wagendorp

Het consumentenvertrouwen is ondanks de bloeiende economie voor het eerst in vier jaar negatief en Nederlanders maken zich grote zorgen over hun pensioen, hoewel ze daarvoor gezamenlijk 1.400 miljard euro hebben gereserveerd en verzekerd zijn van AOW. Dat bleek deze week uit onderzoek van het CBS en ING. Hoe komt dat?

Zelf had ik de afgelopen maanden ook last van dalend vertrouwen. Dat werd veroorzaakt door de ellendige winter. Nu zit ik lekker in het zonnetje te tikken en voel ik het vertrouwen weer drastisch toenemen. Zo werkt het met humeur en vertrouwen, die zijn nogal persoonlijk. Economen verklaren de plotselinge dip door te wijzen op de situatie in China, op Trump en de Brexit. Dat lijkt me te rationeel. Ik ken niemand die afzag van de aanschaf van een bankstel vanwege het Chinees-Amerikaanse handelsconflict.

Er is sprake van een negatief sentiment, dat ook de zorgen over de pensioenen verklaart. We vormen een tobberig volkje in het paradijs en zien snel spoken. Paradoxaal genoeg lijkt onze voorspoed de angst om het allemaal kwijt te raken alleen maar aan te wakkeren, zonder dat daar een concrete aanleiding voor is.

Irrationele percepties

Ons vertrouwen is psychologisch bepaald en heeft te maken met vaak irrationele percepties over de stand van ons leven. Dat er nu meer pessimisme heerst dan optimisme, in tegenstelling tot de periode 2017-2018 toen het optimisme de overhand had, wordt niet veroorzaakt door plotseling dramatisch gewijzigde omstandigheden, maar door de manier waarop we naar die omstandigheden kijken.

Het pessimisme wordt gevoed. Door politici en media. De christen-populist Sybrand Buma werd afgelopen week plotseling aangetroffen in een Parijse banlieue. Hij was daar om inspiratie op te doen voor zijn politieke agenda. Die is er vooral op gericht de onvrede onder de kiezers uit te vergroten en er electoraal van de profiteren. Helaas voor hem bleek de situatie in La Grande Borne niet één op één vergelijkbaar met die in Nederlandse probleemwijken. ‘Ik weet niet precies waarom ze juist hier kwamen’, zei een lokale wethouder in NRC. Duidelijk niet op de hoogte van de ideëenarmoede van Nederlandse politici.

De illusionist T. Baudet corrigeerde deze week een partijgenoot die had verklaard dat FvD niet langer voorstander was van een Nexit. Dat is nog steeds het geval, zei T. Baudet: zijn vastbeslotenheid Nederland naar de afgrond te voeren is onverminderd en gezien de peilingen zien veel kiezers dat ook wel zitten.

Ook andere Haagse politici gaan graag mee in het negatieve rechtse discours dat vooral de nadruk legt op problemen en wolkjes aan de horizon. De discussie over het Klimaatakkoord wordt zodoende steeds banaler. Straks is het gedaan met de gehaktbal en een vliegticket van 29 euro naar Barcelona. En nu heeft de regering ons ook nog fout voorgelicht over de energienota. De hele Kamer was diep verontwaardigd. Zo hard mogelijk meehuilen, luidt het credo, anders word je ervan beticht geen oog te hebben voor de noden van het volk.

Ontluisterende analyse

De directeur van het SCP, Kim Putters, publiceerde onlangs het boek ‘Veenbrand’. Het staat er allemaal geserreerd en beschaafd, maar Veenbrand is een felle aanval op Nederlandse politici. Die komen, schrijft Putters, met oude oplossingen voor nieuwe problemen, missen elke langetermijnvisie, houden zich het liefst bezig met de waan van de dag en meten alles in economische termen, terwijl burgers zich ook en misschien wel juist zorgen maken over niet-materiële zaken.

Putters analyse is ontluisterend en, vrees ik, adequaat. We zitten met een premier die niet veel verder komt dan Nederland een gaaf land te noemen en diens adjudant, de cabareteske woordvoerder van boze Telegraaf-lezers. We hebben een CDA-leider die al even gretig aast op onvrede, en een PvdA-kopman die ook na twee jaar leiderschap nog geen enkel inspirerend, hoopvol toekomstbeeld heeft weten te schetsen.

Je komt eerder in de krant of op tv met een negatieve dan met een positieve, optimistische boodschap. Daarom worden we overvoerd met ontevredenheid en negativiteit. Moet je dus niet gek staan te kijken als de kiezer en nieuwsconsument chagrijnig wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden