Opinie

'We ondervinden nu dat het op Twitter en Facebook aan beheersing ontbreekt'

De gebruikers van social media moeten met een code komen tegen haat-, scheld- en dreiguitingen, schrijft journalist Kemal Rijken. 'Toen ik een jaar of vier geleden met Facebook en Twitter begon, had ik niet gedacht dat de sfeer zo uit de hand zou kunnen lopen.'

Zangeres Anouk Beeld anp
Zangeres AnoukBeeld anp

'Ga lekker met die asielzoeker van je naar zijn land van herkomst blanke negerslet!' en 'Viese rvuil verwende kanker hoer dat je bent hoop dat je binnen kort doodvalt en liefs doe ik het zelf tyfus slet'; het zijn slechts twee voorbeelden van uitingen op de Facebookpagina van zangeres Anouk. Dit gebeurde nadat ze kleur had bekend in de discussie over Zwarte Piet. Naast de vele tik- en spelfouten, zijn deze verwensingen gewoonweg vreselijk.

Helaas zijn dit soort scheldberichten eerder regel dan uitzondering. In tegenstelling tot bijvoorbeeld twintig jaar geleden, toen mensen ook al scholden en tierden tijdens ruzies, debatten of als ze iets hoorden op tv, wordt nu in de sociale media alles uitvergroot tot een wapenwedloop van virtueel geweld. Mensen met een afwijkende mening worden tegenwoordig door anonieme internetters met de grond gelijk gemaakt. Afgelopen zomer nog was de uitgesproken Metro-columniste Ebru Umar aan de beurt. Zij werd overspoeld door doodsbedreigingen nadat ze in haar column had gerept over het lawaai dat moskeeën in haar optiek veroorzaken.

Racistische uitingen
Vergeet ook boekenverkoopster Monique Burger niet, die op Twitter de grond werd ingeboord omdat ze een column had geschreven over 'arme mensen' in haar winkel. En nu zijn er de vele racistische uitingen op de 'Facebook-Pietitie' voor het behoud van Zwarte Piet.

Toen ik een jaar of vier geleden met Facebook en Twitter begon, had ik niet gedacht dat de sfeer zo uit de hand zou kunnen lopen. In 2009 was het - zo leek het - alleen koningin Beatrix die de nadelen van social media inzag. 'Technische vooruitgang en mondialisering hebben de mens onafhankelijker en afstandelijker gemaakt', zei de vorstin in haar kerstboodschap. Ze benadrukte dat mensen elkaar vroeger vaker persoonlijk kenden en dat er meer solidariteit was. 'Nu is men vooral met zichzelf bezig. Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Persoonlijke vrijheid is los komen te staan van de verbondenheid van de gemeenschap.'

Volgens de koningin werd ons bestaan zonder gemeenschapsgevoel 'leeg'. Het zou gaan om een leegte die virtueel niet te vullen is. 'Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend. Niet het vreemd zijn maakt de ander agressief, maar de agressiviteit maakt de ander tot vreemde.'

Bevrijde individu
Destijds vond ik dat Beatrix overdreef, maar nu moet ik vaststellen dat ze gelijk had. 'Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt', zei ze. Hoewel ik geen groot fan ben van het koningshuis, ben ik het ook daar zo langzamerhand mee eens. Immers, op social media zit geen filter, geen sociale rem of controle die ervoor zorgt dat mensen elkaar niet rücksichtslos beledigen of dood wensen. Social media geven je de vrijheid om publiekelijk je mening te uiten, maar dat vraagt ook om innerlijke beheersing en een uiterlijke vorm van sociale controle.

We ondervinden nu wat er gebeurt als het aan die dingen ontbreekt.
Beatrix pleitte eveneens voor een terugkeer naar 'de oude gemeenschapszin'. Hoe mooi dat ook mag klinken, zoiets lijkt onhaalbaar. Wel kunnen we als 'gemeenschap' op Facebook en Twitter opereren door samen op te trekken tegen figuren die denken alles te kunnen roepen. Je kunt deze mensen namelijk blokkeren of ontvrienden. Verder kan Twitter nog een niet-oké-knop inbouwen, zodat gebruikers hun afkeuring van haat-, scheld- en dreigtweets kunnen laten blijken. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van controlemechanismen in social media die de koningin niet noemde.

Eén crowd
Kortom, er moet vanuit de crowd één code ontstaan tegen mensen die over de schreef gaan. Als we zo'n code naleven, dan krijgen de asocialen op Twitter en Facebook geen kans meer. De gemeenschapszin komt dan weer terug, zij het in een digitale vorm, en zo wordt de sfeer in de social media weer sociaal.

Kemal Rijken is journalist en auteur van het boek Roma, over de Nederlandse Sinti en Roma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden