Column Harriët Duurvoort

We mogen blij zijn dat de lichamelijke gezondheidszorg voor kinderen niet afhangt van willekeurig bezuinigende gemeenten

81 kinderen en jongeren overleden in 2017 in Nederland aan kanker. Vreselijk. Maar omdat we veel investeren in kankeronderzoek daalt dit sterftecijfer gelukkig al jaren. Verdrietig genoeg overleden vorig jaar precies zoveel jongeren, 81, door zelfdoding. Hier een alarmerende stijging: bijna twee keer zoveel als het jaar daarvoor.

Nieuwsuur besteedde aandacht aan Nico Molenaar, een wanhopige vader. Zijn dochter, ooit een vrolijk kind, is nu een kwetsbaar meisje van 15 dat in haar eerste verkenningen op het gebied van liefde en intimiteit geconfronteerd werd met de gevaren van sexting; haar naaktfoto’s werden verspreid. Let wel, een op de vijf Nederlandse jongeren doet aan sexting en meer dan de helft van de scholieren krijgt weleens seksueel getinte foto’s en filmpjes doorgestuurd die in alle vertrouwen zijn gemaakt, bleek uit onderzoek van kenniscentrum Rutgers. Dat leidt vaak tot ernstig gepest en seksuele intimidatie. Een vorm van misbruik die helaas hoort bij het verkennen van seksualiteit in het smartphonetijdperk.

Dit meisje raakte zo getraumatiseerd dat ze een ernstig gevaar vormt voor zichzelf. Ze deed minstens vijftien keer een zelfmoordpoging. Omstanders moesten haar van het spoor trekken en in een instelling probeerde zij zich op te hangen in de douche. Wat volgde was een ontluisterende rondgang langs instellingen voor gesloten jeugdzorg. De traumatherapie die ze nodig had, kreeg ze niet. Waar dit soort jongeren in een crisis juist behoefte hebben aan geborgenheid, worden ze van hot naar her gesleept.

Afgezien van de trauma’s die een kind kan oplopen, hebben honderdtachtigduizend kinderen een psychiatrische aandoening die leidt tot ernstige beperkingen in hun func­tioneren of tot verhoogd risico op een verstoorde ontwikkeling, stelt hoogleraar jeugdpsychiatrie Manon Hillegers. Gebrek aan tijdige psychische zorg wreekt zich op latere leeftijd. Tweederde van de volwassenen met een psychiatrische ziekte heeft in de jeugd al een psychiatrische problematiek gehad. Aandoeningen die in de adolescentie vaak de oorzaak zijn van zelfdoding. Daarom worden overal ter wereld de klinische schotten tussen kinder- en jeugdpsychiatrie en volwassenenpsychiatrie opgeheven. Maar niet in Nederland, waar de gemeenten sinds de transitie in de jeugdzorg verantwoordelijk zijn voor de jeugd-ggz. Met dramatische gevolgen voor kinderen met een psychische aandoening.

Ook voor de dochter van Molenaar, die eindelijk op de juiste plek zat, in de gesloten jeugdzorginstelling Transferium, gespecialiseerd in extreem ernstige jongerenproblematiek. Net nu de intensieve individuele behandeling bleek aan te slaan, verloor die instelling de bovenregionale aanbesteding van de jeugdzorg. Het beroep dient, maar de instelling staat op omvallen en de 72 kinderen die er in behandeling zijn wacht opnieuw grote onzekerheid. Wethouder John Does uit Heerhugowaard, die de aanbesteding namens de betrokken gemeenten coördineerde, verdedigt de keuze voor een andere instelling met een opmerkelijk argument: ‘De gemeenten hebben de ambitie om in 2030 deze zware vorm van jeugdzorg niet of nauwelijks meer nodig te hebben.’

Ik help het de gemeenten hopen, dat in 2030 jongeren nooit meer suïcidaal zijn. Dat ze, hocus pocus pas, pardoes allemaal gelukkig zijn. En dat niemand ooit nog kanker krijgt, bovendien. Maar intussen mogen we blij zijn dat de lichamelijke gezondheidszorg voor kinderen niet ook afhangt van de surrealistische ambities van willekeurig bezuinigende gemeenten.

Molenaar is kapot. ‘Als ze hier wegmoet, kan ik de uitvaartorganisatie bellen.’ Peer van der Helm, lector residentiële jeugdzorg aan de Hogeschool Leiden, hekelt dat gemeenten deze zorg steeds aanbesteden. Stabiliteit is cruciaal voor het laten slagen van de behandeling bij de kwetsbaarste kinderen. Gespecialiseerde zorg moet landelijk worden geregeld en betaald.

De zin van het leven is leren, ontdekken, ervaren van empathie en liefde. Voor anderen, maar ook voor jezelf. Het is strijden en goedmaken; het is aangaan, niet uit de weg gaan, zei de ernstig zieke psychiater Jan Mokkenstorm, oprichter van het zelfmoordpreventieplatform 113, in een prachtig interview in de Volkskrant (Ten eerste, 22 oktober).

Ik kan alleen maar hopen. Dat die 15-jarige dochter van Nico Molenaar, nu kapot van schaamte, zelfafkeer, pijn, wanhoop en paniek, haar crisis doorstaat. Dat ze door traumatherapie gaat inzien hoe waardevol ze is. Dat ze zich ooit weer veilig en geborgen voelt, weer vreugde gaat ervaren en ook een manier vindt om betekenis te geven aan haar leven. En met haar al die andere kinderen. 

Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.