We mogen best opgelucht zijn als een aanslag geen aanslag blijkt te zijn

Gelukkig, het was geen aanslag. Jens R., de man die zaterdag in Münster tientallen mensen schepte met zijn kampeerbusje, was geen moslim. Hij riep geen ‘Allahu Akbar’, de doden zijn niet door IS geclaimd. Jens R. was psychisch gestoord en wilde dood. De bewoners van Münster voelen ‘ongemakkelijke opluchting’ over dat feit, schrijft correspondent Sterre Lindhout: ‘Dat Jens R. geen politieke of religieuze motieven leek te hebben, maakt de doden er immers niet minder dood om, en de gewonden niet minder gewond.’

Het is fascinerend hoe weinig we zijn opgeschoten in het denken over terrorisme. Aan de ene kant kijkt niemand meer op van een nieuwsbericht over een mogelijke aanslag: een schietpartij, een bom, een massa-aanrijding, we hebben het allemaal gezien. We weten dat er duizenden radicale moslims in Europa zijn die terrorisme goedkeuren. Veel mensen zijn bang. En toch, als zo’n aanslag ‘gewoon’ een witte Duitse gek blijkt te zijn, is het ‘ongemakkelijk’ om daar opgelucht over te zijn. Natuurlijk, er zijn doden gevallen, dus ‘opluchting’ is sowieso vreemd. Maar dat is niet alles.

‘Ik weet dat het raar klinkt’, vertelt een bewoonster besmuikt aan Lindhout, ‘maar de daad van een psychisch gestoorde gek heeft voor mij een andere dimensie dan een terreuraanslag. Achter zo’n aanslag zit geen systeem. Gekken heb je in alle landen en culturen.’ Hoezo klinkt dat raar? Waarom excuseert deze mevrouw zich voor een simpele waarheid? Omdat we de radicale islam, de duidelijkste vijand die er maar kan bestaan, nog steeds niet op een normale, analytische manier kunnen benaderen.

Sommige mensen geloven dat de islam ons énige probleem is, dat Europa zichzelf haat en dat onze ‘elites’ collaboreren met de terroristen om het avondland te slopen. Als zij lezen dat een aanslag geen aanslag was, zijn ze niet zozeer teleurgesteld als wel verbolgen, gefrustreerd en vol wantrouwen. In hun wereldbeeld verzint de politie een suikerziekte om islamterreur te verdoezelen, en zijn alle middelen geoorloofd om daartegen in verzet te komen.

Maar waarom voelen gewone, niet-paranoïde mensen nog steeds ongemak als ze over dit soort kwesties praten? Waarom wordt een tragedie zoals in Münster steevast aangegrepen om te wijzen op het feit dat ook niet-moslims ellende veroorzaken? Het zal deels een doorgeschoten reactie zijn op de paranoia van bovengenoemde hysterici, maar het is meer. Er zit ook, nog altijd, een element van fundamentele ontkenning in. Er mág geen verschil zijn tussen culturen, er mág niets nieuws onder de zon zijn, de islam kán niet de oorzaak zijn van kwaad.

Mensen leggen bloemen en steken kaarsen aan bij de plek in Münster waar een man met een kampeerbusje inreed op een terras, 8 april. Foto AFP

Vuurwapenlobbyisten in de VS roepen altijd dat pistolen geen mensen vermoorden; ménsen vermoorden mensen. In theorie klopt dat, maar een geweer stelt een kwaadwillende nu eenmaal in staat om heel veel extra slachtoffers te maken. Wat de islam betreft, wordt dezelfde redenering gebruikt: dat gelóóf veroorzaakt geen ellende, dat doen de boeven die het misbruiken. Ook dat klopt in theorie, maar een boosaardig verhaal dat als heilig wordt beschouwd, stelt potentiële gekken nu eenmaal in staat om elkaar te vinden en wakkert hun bloeddorst aan. Dat mensen (zoals Jens R.) ook zonder islam doordraaien, doet daar niets aan af – net zo min als een steekpartij het gevaar van vuurwapens ontkracht.

De Libanese journaliste Jenan Moussa publiceerde zondag op Twitter een interview met El Shafee El-sheikh, een tamelijk gewone jongen uit Londen die zich in 2012 aansloot bij IS. Hij wordt verdacht van marteling en zit nu gevangen in Syrië. Het is een vreemd gesprek, hij weigert de journaliste aan te kijken, als een koppige puber. Hij lijkt geen waanzinnige, praat zachtjes, afgewogen. Spijt heeft hij niet, en als Moussa vraagt naar de gruwelijkheden van IS, verklaart hij niet alles goed te keuren wat IS heeft gedaan. Ze vraagt of hij een voorbeeld kan geven. ‘Verkeersboetes’, zegt hij. ‘Die zijn niet gestoeld op de wetten van Allah.’

Het vergif in het hoofd van deze jongen verspreidt zich over de wereld. Meestal onzichtbaar, maar soms komt het even boven de grond en laat het zich zien in de vorm van een aanslag. Dan weten we: shit, hier zit het óók. En als het dan toch anders blijkt te zitten, zoals eergisteren in Münster, mogen we daar best opgelucht over zijn.

Meer over