COLUMNSander Schimmelpenninck

We moeten weer leren te generaliseren

Dat ik te vaak zou generaliseren is waarschijnlijk het verwijt dat ik het vaakst in mijn leven heb gehoord. Hoewel een generalisatieverwijt vaak redelijk klinkt, is het vrijwel ­altijd een emotioneel en onzinnig verwijt: het publieke debat, een politieke discussie of welk macro-economisch gesprek dan ook is volstrekt onmogelijk zónder generalisaties.

Mensen hebben moeite met generalisaties omdat die geassocieerd worden met racisme, seksisme of een andere verschijningsvorm van discriminatie. Hoewel het één makkelijk kan leiden tot het ander, hoeft dat echter niet. Er zitten immers nogal wat stappen tussen een op feiten en statistieken beruste generalisatie en een racistische of seksistische uitleg daarvan: het één kan uitstekend zonder het ander.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie. 

Generalisaties zijn daarnaast in onmin geraakt door de opkomst van het individualisme. We zijn gaan ­geloven in onze eigen uniciteit en wanneer een of andere CBS-schoolmeester ons in een cohort als ‘laagopgeleid’, ‘niet-westerse allochtoon’ of ‘vrouw’ stopt, kan hij rekenen op ongekend lange tenen. In plaats van de schouders op te halen wanneer wij ons niet aangesproken hoeven te voelen, wordt immer de aanval gekozen: je kunt ons toch zeker niet allemaal over één kam scheren?

Welnu, dat kan niet alleen prima, het moet zelfs. Want ondanks al die Nederlanders die zo lekker zichzelf zijn is hun groepsgedrag opvallend voorspelbaar, op het lachwekkende af. En dus zijn generalisaties zeer bruikbaar. Niemand zal ontkennen dat generalisaties gevaarlijk kunnen zijn en voorzichtigheid behoeven, bovendien is er verschil tussen generalisaties gemaakt op basis van ­statistieken, en die voortvloeien uit bottom-uplogica, beter bekend als de onderbuik. Maar dat betekent niet dat generalisaties per definitie slecht zijn. Door generalisaties tot taboe te verklaren bereikt men alleen maar dat het maken van verstandig en effectief beleid onnodig wordt bemoeilijkt.

Waar generaliseren onterecht verdacht wordt gemaakt, is het juist de focus op het individu die we moeten afleren. Mede dankzij de normalisering van de roddelpers heeft de ­verabsolutering van het individu een enorme vlucht genomen. Toch is individueel gedrag in essentie nog altijd volstrekt oninteressant voor het publieke debat en de politiek. Het wordt pas interessant wanneer er zoveel individuen een bepaald gedrag vertonen dat er sprake is van een groepsgedraging of trend; it’s the herd, stupid!

De overdreven aandacht voor individueel gedrag culmineert in de zogenaamde voorbeeldfunctie, die consequent wordt overdreven. Het slecht naleven van de coronaregels door Nederlanders is niet het gevolg van een fout van minister Grapperhaus, maar die fout is juist het gevolg van het feit dat Grapperhaus een Nederlander is. En wij Nederlanders nu eenmaal beter zijn in anderen de wet voorschrijven dan hem zelf naleven – een generalisatie die net als de meeste generalisaties grotendeels waar is. Elk volk krijgt de leiders die het verdient, weet u nog?

Nederlanders willen niet aangesproken worden op een groepsidentiteit, maar wel individuen aanspreken. Dat leidt echter tot niets, behalve onuitstaanbare heksenjachten en contraproductieve moraal­ridderij. Het afgelopen coronajaar liet zien hoe slecht we zijn geworden in het grotere geheel, de lange termijn en het onder ogen zien van de consequenties van onze eigen ­keuzes. De focus op incidenten, affaires en individueel gedrag is een verkeerde manier om met de complexiteit van het moderne leven om te gaan. Nu zie ik als Nederlander heus ook wel dat sommige ambtsbekleders met hun maniertjes bijna smeken om ’s lands hoon. Maar het ontslaan van de trainer blijft symptoombestrijding, en mopperen over privé-aangelegenheden onbenullige folklore, die afleidt van de grote lijn. De grote lijn die zichtbaar wordt met generalisaties.

Laten we het dus minder hebben over het individu en meer over de groep en de keuzes van die groep. Minder over incidenten, en meer over het systeem. Niet de gevolgen van het uitkleden van de zorg, onderwijs of defensie dienen het debat te bepalen, maar dat voortdurende uitkleden zelf. Laten we elk gesprek over individueel gedrag radicaal afkappen of weigeren. Want met de personificatie van problemen ­komen we geen stap dichter bij een oplossing daarvan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden