Opinie

We moeten offers willen brengen voor onze idealen

We moeten bereid zijn de prijs te betalen voor het mooie Vluchtelingenverdrag, meent Isabelle Swerissen.

Driehonderd Afrikanen uit landen ten zuiden van de Sahara worden gered door de Italiaanse politie voor de kust van Sicilië, 14 mei 2015. Beeld REUTERS

Een passagiersschip dat doelloos op de Atlantische Oceaan dobberde, op zoek naar een land dat 937 vluchtelingen een veilige haven wilde bieden. De oorspronkelijke bestemming van het schip was Cuba, maar daar werden de vluchtelingen geweigerd. Van daar ging het naar de VS waar de Amerikaanse kustwacht het schip verbood om in de territoriale wateren te komen. Canada, Paraguay, Columbia en Argentinië deden hetzelfde.

Het is een verhaal dat zich nu zou kunnen afspelen. Donderdag nog stuurde Maleisië twee schepen met achthonderd vluchtelingen aan boord weg. En toch vond deze 'reis der verdoemden' veel eerder plaats, in 1939. Het schip, de St. Louis, vertrok vanuit Hamburg, Duitsland, in de hoop de Joodse passagiers uit handen van het naziregime te houden. Het was een van de laatste mogelijkheden Duitsland te ontvluchten.

De afloop van dit verhaal is allesbehalve rooskleurig. Na overal te zijn afgewezen keerde de St. Louis noodgedwongen terug naar Europa. Uiteindelijk bracht het kleine België redding. In Antwerpen mochten 250 vluchtelingen van boord. De rest werd opgevangen door Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Hoewel ze in eerste instantie veilig waren, zijn minstens zeshonderd van hen in de jaren nadien alsnog omgekomen in concentratiekampen.

Vluchtelingenverdrag

Zoals dit noodlottige verhaal waren er nog veel andere. Na de Tweede Wereldoorlog werd daarom het Vluchtelingenverdrag gesloten. Nooit meer zouden vluchtelingen teruggestuurd mogen worden naar een plek waar ze te vrezen hadden voor hun leven. En toch lijkt de geschiedenis zich te herhalen. Zoals Maleisië zijn er nog meer landen. Ook Australië, Thailand, Indonesië en Djibouti laten bootvluchtelingen niet meer toe.

Steeds vaker vraag ik me af hoe we hier zijn beland. Het Vluchtelingenverdrag is door maar liefst 145 staten ondertekend. De idealen die hebben geleid tot de totstandkoming ervan gelden dus onverminderd. Dit betekent dat de verklaring voor de toenemende weerstand tegen vluchtelingen elders moet worden gezocht. Niet het gebrek aan idealen, maar de prijs die moet worden betaald voor het verwezenlijken van die idealen vormt het probleem.

We zijn steeds minder bereid de nodige offers te brengen, ook in Europa. Nog nooit was de roep om actie zo luid als toen eind april achthonderd bootvluchtelingen omkwamen. Het was de ergste ramp op zee sinds de Tweede Wereldoorlog. Europese leiders wisten niet hoe snel ze bijeen moesten komen voor een spoedberaad. Niet veel later werd overeenstemming bereikt over een tienpuntenplan om bootvluchtelingen te redden. Volop goede intenties dus.

Noodsysteem

Nu is het moment gekomen om concreet uitvoering te geven aan die plannen. Eerder deze week presenteerde de Europese Commissie een noodsysteem om vluchtelingen over Europa te spreiden. En wat bleek: de bereidheid om te helpen verdween als sneeuw voor de zon. Groot-Brittannië keurde het plan meteen af. De premier van Hongarije bestempelde het als dol en oneerlijk. En ook Nederland was niet enthousiast; het doet namelijk al genoeg.

Eens te meer wordt pijnlijk duidelijk dat de bereidheid idealen waar te maken ontbreekt. Zolang we geen praktische consequenties aan onze morele verontwaardiging willen verbinden, verandert er niets. Ambitieu-ze plannen bedenken is makkelijk, de wil vinden om er daadwerkelijk gevolg aan te geven is een stuk moeilijker. Willen we dat onze idealen werkelijkheid worden, dan zal de discussie zich op dit laatste moeten toespitsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden