column IBTIHAL JADIB

We maken ons druk over waar het naartoe gaat met de Arabische wereld, maar niemand neemt de moeite om te kijken waar die wereld vandaan komt

Voor mijn werk volg ik momenteel een achtdelige cursus rechtsfilosofie aan de universiteit. Eens per maand probeer ik aan de hand van mannen als Nietzsche, Dostojevski en Sartre iets zinnigs te zeggen over het recht en rechtvaardigheid. Mijn man, ook een filosofisch ingestelde advocaat, volgt dezelfde cursus, met als gevolg dat wij dankzij de verplichte opleidingspunten een maandelijkse date-night hebben gekregen.

Ons avondje uit verloopt doorgaans volgens hetzelfde stramien: we dumpen de kinderen bij de oppas, haasten ons naar de campus waar we net op tijd zijn voor een twee uur durend college en wandelen daarna de stad in voor een nabeschouwing in een of ander café. Mijn man is opgevoed door een filosofie minnende vader waardoor hij alles al eerder lijkt te hebben gehoord, zoiets schijnt algemene ontwikkeling te heten. Ik daarentegen word niet gehinderd door enige kennis van zaken want mijn ouders zijn niet belezen en alle kennis die ik tijdens mijn studie opdeed werd door mijn hersenen na een tentamen steevast met een deleteknop de vergetelheid in gedrukt. Dat kun je dom noemen, ik prefereer het woord onbevangen.

Terwijl ik Dostojevski probeerde te doorgronden, schreef ik een paar weken geleden een column waarin ik de naam Avicenna liet vallen. Mijn man keek op, het Magazine nog in zijn hand, en vroeg wie dat was. Ik keek verbaasd naar Meneer Algemene Ontwikkeling, hoe kon hij een van de grootste filosofen van zijn tijd niet kennen?

‘Die man is ook op het westerse denken van invloed geweest’, wierp ik nog op. Maar nee, hij had nooit van hem gehoord. Ik probeerde andere filosofen: Al-Ghazali? Nee. Ibn Arabi? Niets. Ibn Roesjd? Hij knipperde met zijn ogen.

Bij het eerstvolgende college vroeg ik de docent waarom er zo weinig aandacht is voor islamitische filosofen, ook in deze collegereeks regende het uitsluitend westerse namen. De docent keek wat schuldbewust: ‘Er is natuurlijk veel te vinden over niet-westerse filosofen’, antwoordde ze, ‘maar onze blik richt zich eerst en vooral op kennis uit de eigen kring.’

Sjongejongejonge, dacht ik, we zitten allemaal met de handen in het haar over waar het naartoe gaat met de Arabische wereld, maar niemand neemt de moeite om te kijken waar die wereld vandaan komt. Ik chargeer natuurlijk, er zijn mensen als Michiel Leezenberg en geïnteresseerden kunnen hun hart ophalen bij gespecialiseerde cursussen. Maar dat noem ik geen algemene ontwikkeling.

De gemiddelde man of vrouw lijkt over de Arabische wereld slechts te denken in termen als intolerant en achterlijk terwijl het Westen steevast wordt gezien als verlicht. Zo wordt met een grote stap een paar eeuwen geschiedenis overgeslagen waarin de rollen precies omgekeerd waren.

Kennis over islamitische filosofen pareert niet alleen het westerse superioriteitsdenken, het is bovendien een middel om moslims te onderwijzen over hun eigen religie. Moslims zijn zélf beperkter gaan denken over de islam. In Marokko is recent een docent filosofie aangevallen door een student die meende dat filosofie tot atheïsme leidt. Die student had duidelijk niet verder gekeken dan de huidige Ikea-islam: je wordt alleen beloond als je de gestandaardiseerde gebruiksaanwijzing opvolgt.

Om het extremistische gedachtegoed te bestrijden, moeten we het kritisch denken daartegenover zetten. Dat doe je niet door te roepen dat wij hier in het Westen o zo verlicht zijn, maar door te wijzen op de verlichting in de islamitische wereld zélf. Dat extremisten de geschiedenisboeken negeren betekent niet dat wij hetzelfde moeten doen.

ibtihal.jadib@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden