Columnkustaw bessems

We maken elkaar gek met de obsessie voor beeldvorming

null Beeld

Waar ik mee blijf zitten na de beroering rond de documentaire over D66-leider Kaag is of we – politiek, media, publiek – ooit uit de beeldvormingsdraaikolk komen waar we in rondtollen.

Veel is het begrijpelijkerwijs gegaan over het gebrek aan afstand van de makers. Ze hebben serieus overwogen om met speciale effecten een autogordel te creëren omdat Kaag die nergens droeg. Ze hebben meegedacht over een smoes. Kaag gesuggereerd dat ze kon liegen dat ze de documentaire niet vantevoren had gezien. En ze hebben wel wat makkelijk fragmenten op verzoek van Kaag verwijderd.

Het is ook niet raar dat Kaag en haar ploeg hun vergaande bemoeienis wordt verweten. Ze heeft nota bene haar politieke identiteit opgebouwd rond de weliswaar vage maar toch veelbelovende leus ‘nieuw leiderschap’ en presenteert zich als iemand voor wie de inhoud leidend is. Treurig voorspelbaar is dat deze gerechtvaardigde grieven naadloos overlopen in de haat die elke vrouw in een openbare functie over zich heen krijgt

Maar de meeste indruk maakt op mij de kramp. De angst ónder de controledwang. Die paniek over een mogelijke ‘autogordelgate’. De donatie aan Veilig Verkeer Nederland die Kaag preventief blijkt te hebben gedaan om later eventuele publicitaire schade te beperken. Er was nog net geen tv-dominee klaargezet voor publieke boetedoening. Kaag begon van de week meteen met haar aflaat te zwaaien. Terwijl inmiddels de gordel helemaal het schandaal niet was geworden, maar de absurde onderhandelingen óver de gordel.

Politieke journalisten lieten weten dat zij die inmenging van politici en spindoctors al te goed herkenden. Ik herinner me die zelf van toen ik ooit op het Binnenhof werkte. Ik leerde toen hoe diep de obsessie met beeldvorming zit en hoe groot de gevolgen zijn. Vaak wordt niet éérst een politieke keuze gemaakt om die vervolgens zo goed mogelijk te verkopen. Nee, de vermeende beeldvorming bepaalt de keuze. En niet over kattepis. Ik heb vrouwen en mannen naar gevaarlijk gebied in Afghanistan gestuurd zien worden, puur voor de bühne.

Het is verleidelijk om te zeggen dat politici dapperder moeten worden en eerlijker. Maar ook makkelijk. Ze moeten overleven in een jungle. Commerciële media die advertenties moeten verkopen en zich nogal eens laten verleiden tot onzorgvuldigheid en onmatigheid. Tot clickbait in klopjachtvorm. Media die abonnees aan zich moeten binden en de verleiding kunnen voelen om dat trouwe publiek almaar meer te geven van wat het lekker vindt. Sociale media die berichten versterken en misvormen. Een publieke omroep met talkshows die keihard op kijkcijfers worden afgerekend.

Een lange termijnrelatie met de eigen achterban hebben politici intussen niet. Partijen zijn naar binnen gekeerde netwerkclubjes voor bestuurders geworden, niet meer geworteld in de samenleving. Populariteit moet elke dag opnieuw verdiend.

Zo maken we elkaar gek. Simpele oplossingen zijn er niet. Maar media kunnen wel de schroom afschudden om vaker expliciet over elkaar te berichten. Bijvoorbeeld wanneer een ander medium een kwestie van niks opblaast of een hetze ontketent. Vaak is de reflex eerst ‘we doen er niets mee’ en later ‘nu de politicus reageert, moeten wij er ook iets mee’. Maar de berichtgeving zelf kan al direct het nieuws zijn.

Politici moeten aanvaarden dat ze werken in een omgeving waar ze nooit grip op zullen krijgen. Waarin de meeste consternatie toch weer overwaait na een paar dagen. En waarin verbetenheid averechts werkt omdat die schaarste creëert: hoe minder ze zeggen, des te eerder explodeert het als er eens wél iets wordt gezegd.

En u, u kunt zich een beetje verdiepen in dit soort processen. Wat ophefbestendiger worden.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden