Opinie

We kunnen verandering in gang zetten, als we de markt niet als vijand zien

Er is geen betere ontwikkelingshulp denkbaar dan die waarin gebruik wordt gemaakt van eigenbelang en de markt.

Minister Ploumen op bezoek in Zuid-Soedan.Beeld Daniel Rosenthal

Als minister Ploumen ontwikkelingssamenwerking niet sneller en slagvaardiger vanuit het perspectief van handel benadert, zal ze de regie hierop verliezen. Het bedrijfsleven sorteert, uit welbegrepen eigenbelang, al voor om duurzaam te werken. Ondanks ons ingebakken calvinisme moeten we onderkennen dat het productiever is om handel ook als hulp te zien.

In het Volkskrant-op-Zondagdebat 'Hulp of handel' op 14 december in De Rode Hoed werd de ontwikkelingshulp opnieuw als tegenpool van handel benaderd. Nog steeds lijkt de markt de vijand van het goede, de koopman de tegenpool van de dominee.

Toch is de wereldmarkt dé manier om de benodigde schaalgrootte te realiseren van duurzame productie. En dat is hard nodig, want als de productie van voedsel niet in snel tempo verbetert op het gebied van milieu, arbeidsomstandigheden en prijzen ontstaan er de komende twintig jaar serieuze tekorten. Het Westen kan die tekorten wel aan door een hogere prijs te betalen, maar voor de armen in het zuiden dreigt een scenario van voedseltekort.

Han de Groot.Beeld de Volkskrant

Eigenbelang

Willen we met elkaar een structurele verandering teweegbrengen dan is een ideaal een goed begin: een betere verdeling van kennis, inkomen en macht. Die eerlijke verdeling is lang richtlijn geweest voor het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Het probleem van een verdelingsconcept is echter dat het vaak verwordt tot een zero-sum game: jouw winst is mijn verlies.

Te lang bestond er in het 'ontwikkelingsdenken' een taboe om de factor eigenbelang een concrete plek te geven. Calvinisme heeft een sterk stempel op onze cultuur gedrukt. Maar als we de markt niet als vijand zien, maar als middel om goede initiatieven groot te maken, kunnen we werkelijke verandering in gang zetten. Niet alleen voor individuele boeren en bedrijven, maar voor de sector als geheel. Iets waar UTZ Certified (het grootste keurmerk voor duurzame koffie en cacao ter wereld - bijna de helft van alle koffie in Nederland is UTZ-gecertificeerd) zich met volle overtuiging voor inzet.

Een voorbeeld? In maart 2010 tekende een groot aantal partijen in de cacaosector een convenant, onder regie van het Initiatief Duurzame Handel, voor het volledig verduurzamen van de cacaoconsumptie in 2025. De helft van deze doelstelling moet in 2015 al zijn bereikt.

Unieke positie

Dit snelle tijdpad is alleen haalbaar als marktleiders de handen ineenslaan. En dat is gelukt, want de ondertekenaars zijn, naast UTZ, spelers als Unilever, de branchevereniging van supermarkten (CBL), Jamin, Mars, de Baronie, de HEMA, de Vereniging voor Bakkerijen en Zoetwarenindustrie en andere.

Eigenbelang speelt bij het bereiken van dit doel evengoed een belangrijke rol. De bedrijven weten dat schaarste aan cacao in de grootste producerende landen dreigt en dat de kwaliteit in het geding is. Veel cacaoboeren kunnen nauwelijks rondkomen en het ontbreekt hun aan middelen om hun productie te verbeteren. Op die basis heeft de sector geen toekomst.

Voedselketens zijn tegenwoordig mondiale ketens, de grote spelers spelen het spel op wereldschaal. Via bovenstaand voorbeeld van marktregulering en internationaal aanvaarde standaarden ontstaat een beter product waarin eisen ten aanzien van milieu, productiviteit en aanvaardbare werkomstandigheden de norm zijn. Voor ons land is er geen betere ontwikkelingshulp denkbaar dan mee te werken aan het scheppen van een klimaat waarin standaarden van de grond komen die het bedrijfsleven over de drempel trekken.

Minister Ploumen heeft nu een unieke positie: handel en hulp in één portefeuille. De hulp raakt ongeveer een half procent van ons nationale product, de handel ongeveer 50 procent. Als Ploumen het slim aanpakt, gaat zij haar energie richten op die 50 procent. De invloed op de wereld (én op de Nederlandse economie!) is evident veel groter als zij die 50 procent effectief beïnvloedt: een duurzame productie stimuleren waarin Nederland vooroploopt.

Kijk hier het 'Volkskrant op zondag-debat' met minister Ploumen terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden