Opinie Brexit

'We kunnen niet weg uit de Europese Unie, of we dat nu willen of niet’

May zit in de penarie, maar tegenstanders van de Brexit maken daar slecht gebruik van, vindt Anthony Barnett oprichter van OpenDemocracy en auteur van The Lure of Greatness: England’s Brexit and America’s Trump (2017).

Anthony Barnett.

De Britse premier May heeft de stemming over de Brexit-deal uitgesteld en zoekt concessies in Europa omdat ze geen meerderheid in het parlement weet te krijgen. Biedt dat voorstanders van in de EU blijven nieuwe kansen?

Anthony Barnett: ‘Dat denk ik wel. Het is nu wel duidelijk dat er geen goede Brexit bestaat. De impasse opent de weg voor een nieuwe volksstemming: dit is wat Brexit inhoudt, is dat wat u wilt? Mijn argument is dat Brexit een vals aanbod was en is. We kunnen niet echt weg uit de Europese Unie, of we dat nu willen of niet.

‘Theresa May gaat nu op bezoek bij de Europese leiders om wat aanpassingen los te peuteren, waaruit kan blijken dat de vangnetregeling voor de grens tussen Ierland en Noord-Ierland niet als permanent is bedoeld. Misschien krijgt ze wat, misschien is het genoeg om haar dissidenten over te halen, wie weet. Maar een referendum zou beter zijn.’

Wat zou precies de vraag bij een referendum moeten zijn, volgens u?

‘Ik zou zeggen: wilt u deze deal of in de EU blijven? Voor de derde optie, een harde Brexit zonder afspraken, is volgens peilingen ongeveer eenderde van de kiezers, en er zijn mensen die vinden dat ook die keuze bij het referendum moet meedoen. Mij lijkt dat geen goed idee, dan krijg je geen duidelijke uitkomst.’

U schreef in een artikel op OpenDemocracy: ‘Remainers moeten een ander lied zingen’ als ze een referendum willen winnen. Hoezo?

‘De Remainers hebben geen positieve boodschap. Ze zeggen: wij houden ook niet van Europa, maar we kunnen het ons niet veroorloven om eruit te stappen. Met dat argument verloor de Conservatieve premier Cameron het referendum. Maar de kiezers geven niet om geld of de prijs, hun argument is ‘wij zijn Brits, we willen niet in het rond worden geduwd door de EU’. We hebben een patriottisch vertoog voor de Unie nodig.

‘We moeten laten zien dat we juist binnen de ruimte van de EU-regelgeving, de mogelijkheden hebben om Engels te zijn. Voorbeelden te over: de Schotten zijn nationalistischer dankzij de EU, de Ieren voelen zich Ierser. De regels maken dit mogelijk, maar dat wordt verdoezeld. Neem de vrijheid van reizen. Dat wordt door brexiteers aangevoerd als een gevaar voor een invasie van buitenlanders. Maar de regel stelt onszelf in staat om ongemoeid te reizen in heel Europa. Als je de vraag stelt ‘bent u daar voor’, roept iedereen ja!

‘Ik ben ook heel kritisch op de Europese Unie. Er zijn politici en bureaucraten in de EU die fantaseren over een Europese eenheidsstaat, daar ben ik fel tegen. Maar de EU als een groot gebied waarvoor dezelfde regels zijn afgesproken, geeft alle culturen juist de ruimte. Je ziet de nationale identiteitsgevoelens opbloeien in allerlei lidstaten, zonder gevaar dat dit tot oorlogen zal leiden omdat ze deel uitmaken van een groter geheel.’

U heeft het in uw artikel over ‘Engeland minus Londen’, de regio waar de Brexit het meest wordt gesteund. Hoe wilt u de inwoners daar overtuigen?

‘Wat de mensen daar in ieder geval niet willen, is terug naar de status quo van voor het Brexit-referendum. En terecht. Maar dat is wat veel remainers wel bepleiten, vooral die uit het bedrijfsleven.

‘Het heeft een reden dat juist in Engeland de burgers zo ontevreden zijn. Zij zijn de enigen in het Verenigd Koninkrijk zonder eigen parlement. Ze voelen zich ondervertegenwoordigd in Westminster, omdat Schotland, Wales en Noord-Ierland ook nog een eigen democratisch bestuur hebben. Dus het Brexit-sentiment is ook een kwestie van democratie. Het invoeren van een eigen parlement voor Engeland zou veel gevoelens van geen greep hebben op het eigen leven kunnen wegnemen.

‘Er is onderzoek gedaan onder burgers in EU-landen welke overheden zij als belangrijkste schuldige van hun problemen zien, lokale, landelijke of de Unie. Overal scoorde de EU minder dan 10 procent, ook in Wales en Schotland, maar in Engeland was het 30 procent. Dat is absurd.’

May krijgt veel kritiek in de Britse pers voor de huidige chaos. Hoe erg is de schade van het Brexit-proces?

‘We zien nu dat het leidt tot een instorting van ons politieke systeem, om te beginnen van de Conservatieve partij. Een destructieve marktgerichte vleugel heeft de overheidsinstellingen afgebroken. Het is een oude partij waarvan de meeste leden boven de 60 jaar zijn, met een nationalistische vleugel met een sterk stand alone-sentiment. De traditionele partij heeft het contact met de huidige werkelijkheid verloren.

‘Maar het geldt ook voor het staatsbestel als geheel. Het wreekt zich dat we geen grondwet hebben. De politieke klasse kan het niet aan.

‘Maar eigenlijk is de vraag nu of we besluiten over drie maanden in de EU te blijven of binnen dertig jaar terug te keren. Het zal blijken dat we al die afspraken en regelgeving nodig hebben en niet alles apart kunnen regelen. De jongeren zijn in overgrote meerderheid voor een bestaan binnen de Unie.’

Lees hier meer over de Brexit

Patrick van IJzendoorn doet al vijftien jaar verslag van onze Britse buren. Sinds de bevolking voor de Brexit stemde, lijkt het wel een ander land, vindt hij. ‘De Britten zijn een stuk bozer geworden.’

 Hoek van Holland vreest verkeersinfarct bij een harde Brexit: ‘Niemand weet hoe we dan die duizenden vrachtwagens hier gaan verwerken’ 

Groot-Brittannië heeft het recht om eenzijdig de Brexit in te trekken zonder toestemming te vragen van de lidstaten van de EU. Buiten het intrekken van de Brexit, zijn er nog vijf andere scenario’s mogelijk. Dit zijn ze.

Als het Britse parlement dinsdag zou hebben gekozen voor een ‘harde Brexit’, zal dat Nederland op korte termijn 2,3 miljard euro kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.