We kunnen Assad nog stoppen

De affaire-Ebru Umar beneemt ons het zicht op de slag om Aleppo, die kan leiden tot een à twee miljoen nieuwe Syrische vluchtelingen.

Verwoeste gebouwen in Al-Kalasa, de wijk van Aleppo die in handen is van de opstandelingen, na een luchtaanval. Beeld Ameer Alhalbi / AFP

De Nederlands-Turkse Amazone van het secularisme, Ebru Umar, mag van de Turkse staat Kusadasi niet uit. Kusadasi is een Turks Benidorm: een ooit lieflijke kust, maar nu verwoest door honderden, duizenden flatgebouwen voor vakantiegangers en wanstaltige hotels.

Ebru heeft er met haar familie een vakantiewoning. Rijdend vanuit het noorden zie je vanuit de verte al de uivormige, zuurtjesgekleurde torens van het Kremlin Palace: kopie van het origineel in Moskou. Een all inclusive hotel waar Russische toeristen zich thuis konden voelen. Maar sinds de Russische deelname aan de oorlog in Syrië en de strak gespannen relatie met Turkije blijven de Moskouse toeristen er weg.

Tegenover Kusadasi ligt Samos: van alle Griekse eilanden in de Egeïsche Zee het eiland dat het dichtst bij de Turkse kust ligt. Het was voor vluchtelingen de kortste oversteek naar Europa. Zoals bekend varen de gammele bootjes volgestouwd met Syriërs, Iraki's, Afghanen en Pakistanen niet meer. Dankzij het akkoord tussen de EU en Turkije.

Ebru wacht straf wegens haar kritische column in een Nederlandse krant en het bespotten van de autocratische Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Beide in het Nederlands geschreven; beide onderschept door de Turkse inlichtingendienst of verklikt aan Ankara door een landgenoot in Nederland. Terecht is weldenkend Nederland voor haar opgekomen en heeft premier Mark Rutte met gestrekte wijsvinger geschud richting zijn Turkse collega.

Schrijfster Betsy Udink verbleef als diplomatenvrouw in Ankara en Istanbul en bereisde Turkije met een tolk. Haar nieuwe boek, Meisjes van Atatürk, zonen van de sultan, bevat essays over de geschiedenis en de politiek van Turkije.

Meisjes van Atatürk, zonen van de sultan.

Maar de zaak Ebru zal binnenkort als een pluisje in de wind worden weggevoerd en Rutte en zijn Europese collega's zullen het leiderschap moeten tonen waaraan het hun tot nu toe heeft onderbroken. De volgende en beslissende fase van de oorlog in Syrië staat namelijk voor de deur: de slag om Aleppo.

De miljoen nieuwe vluchtelingen die dat tot gevolg zal hebben (sommige analisten zeggen dat het er twee miljoen kunnen zijn), zal niet alleen Ebru's Kusadasi overspoelen maar ook Europa en Turkije opnieuw uiteendrijven.

Rutte en de andere westerse regeringsleiders, wij allemaal, mogen die aanstaande golf niet weer als een natuurramp over ons heen laten komen. Een miljoen nieuwe vluchtelingen: het is een ramp door mensen gemaakt, door Assad met hulp van Rusland, Iran en de Libanese Hezbollah. Niet door ons. Nu moet er leiderschap getoond worden en het probleem bij de wortel aangepakt, in Syrië zelf.

Sinds Turkije Ebru Umar het recht op het uiten van haar mening heeft ontzegd, is bij ons in Nederland de vraag opgekomen of we op het gebied van de vluchtelingenproblematiek nog wel met Turkije moeten en kunnen samenwerken. Het een sluit het ander niet uit.

We moeten doorgaan Turkije naar West-Europees niveau van persvrijheid, tolerantie en democratie te beoordelen en zonder op dat gebied concessies te doen. Zoals Ebru haar vrijheid teruggeven omdat er in de Europese Unie vrijheid van geloof en vrijheid van meningsuiting is. Veroordelen op het gebied van de mensenrechten verhindert niet om daar waar we belangen gemeen hebben, samen te werken. Het is in ons belang en in het belang van Turkije om iets te doen aan die kolossale stroom Syrische vluchtelingen die deze zomer of volgende week - het is niet te zeggen wanneer - op pad zullen gaan.

Hadden we in een eerder stadium het massamoordende regime van Bashar al-Assad aangepakt en een of twee safe havens op Syrisch grondgebied afgebakend, dan was het vluchtelingenprobleem wellicht beheersbaar geweest. Nu zijn we bang de toorn van Erdogan aan te wakkeren en wordt er gezegd: 'niet langer Erdogan ridiculiseren' omdat hij anders de vluchtelingen onze kant op zal sturen.

Dat is geen loos alarm. In uitgelekte notulen van een gesprek eind vorig jaar tussen Erdogan en Juncker staat dat de Turkse president de president van de Europese Commissie dreigde vluchtelingen met busladingen tegelijk de grens met Griekenland en Bulgarije over te zetten als hij zijn zin niet zou krijgen. De Turken eisen, zoals bekend, voor nu 6 miljard euro aan hulp, afschaffen van de visumplicht en versnelling van het toetredingsproces tot de Europese Unie.

Met andere woorden: vluchtelingen zijn voor Tayyip Erdogan verhandelbare goederen. Als hij niet krijgt wat hij wil, als Turkije behandeld wordt als 'een derdewereldland' (zo stond het in de notulen) zet hij de grenzen weer open, laat de gendarmes de andere kant op kijken en dreigt in Europa een rechtse opstand tegen het binnenlaten van nog meer (moslim)vluchtelingen. Maar wat betreft het voldoen aan de criteria om tot de EU te worden toegelaten mogen geen concessies aan Erdogan worden gedaan.

Hoe ernstig de kwestie rond Ebru ook is, we worden meegesleurd door verontwaardiging en emoties en verliezen uit het oog waar het werkelijk om gaat in deze streek: de brute macht in Syrië. We bombarderen wel, maar op de verkeerde vijand, op IS. Wat IS-terroristen in onze contreien aan ontwrichting teweegbrengen, valt in het niet bij de ondermijning van de liberale democratie als gevolg van de vluchtelingen die eraan gaan komen.

Syriërs zijn met duizenden, tienduizenden tegelijk gevlucht voor de verminkende en dodelijke barrel bombs van Assad, voor zijn folterkelders, voor zijn geheime diensten, voor de Russische artillerie en jachtbommenwerpers, voor de sjiitische huurlingen van Hezbollah en Iran. Het aantal mensen dat voor IS vlucht, onze kant op, is in vergelijking miniem.

De slag om Aleppo is deze week begonnen. Als Aleppo en de gelijknamige provincie vallen, heeft Assad de oorlog gewonnen. Dan zijn alle grote steden, Damascus, Homs, Hama, Latakia, Tartus en Aleppo, in zijn handen. Het zal tevens het echec van de rest van de wereld zijn, die een genocidaal maffiaregime zijn gang heeft laten gaan.

Gisteren en eergisteren kregen we een voorproefje van wat de mensen in Aleppo voor hun kiezen zullen krijgen. Russische en Syrische vliegtuigen en artillerie beschoten het hoofdkwartier van reddingswerkers die de bijnaam De Witte Helmen dragen. Zij hebben in de afgelopen tijd, naar eigen zeggen, vijftigduizend mensen onder het puin vandaan gehaald. Nu liggen ze zelf onder het puin.

Het ziekenhuis in de oppositiewijk van Aleppo werd met opzet gebombardeerd. Dat is de vaste tactiek van Poetin en Assad. Eerst ziekenhuizen, scholen, hulporganisaties, markten en andere burgerdoelen bombarderen om de bevolking te verjagen. De bevolking slaat op de vlucht voor de vatenbommen vol dynamiet, schroeven, spijkers, chloor en ijzeren staven.

Het is vervolgens voor het regime en zijn handlangers eenvoudiger de rebellen in te sluiten en te verslaan. Het zal dus niet lang meer duren tot Assad de overwinning kan claimen.

De vraag is of het echt zo moet lopen en we de vluchtelingen als een natuurramp over ons heen moeten laten komen, of dat we de gigantische stroom mensen die wederom voor Assad op de vlucht slaan, kunnen indammen. We hebben nauwelijks mogelijkheden om er iets aan te doen, in de greep als we zijn van onze obsessie met IS.

Het is bijna te laat maar de internationale gemeenschap zou delen van Noordwest- en Noord-Syrië tot safe haven kunnen uitroepen, bewaakt door NAVO-vliegtuigen en grondtroepen. Dit had veel langer geleden moeten gebeuren, maar geen westers land durfde het aan. De internationale gemeenschap heeft jammerlijk gefaald om de Syrische bevolking tegen de oorlogsmisdrijven van haar eigen dictator te beschermen.

De gevolgen van een nieuwe invasie van nog eens een miljoen Syriërs voor Turkije en Europa zijn niet te overzien. Een extreem-rechts regime, ook bij ons, zal niet langer ondenkbaar zijn. Rebellen als Ebru Umar die ook dan niet in de maat zullen lopen, zal de mond gesnoerd worden, evenals ontelbare andere vrijdenkers.

Laten we samen met de Turken werken aan de oorzaak van de golven vluchtelingen, namelijk in Syrië zelf en het regime-Assad dwingen op te houden zijn eigen volk uit te moorden en te verminken.

Daar, in Syrië, geen schending van de mensenrechten toelaten - en ook in Turkije geen schending van de mensenrechten toelaten, zoals het beknotten van Ebru's vrijheid om te spotten met een staatshoofd.

Doe echt iets aan de vluchtelingenproblematiek, te beginnen bij Aleppo.

En zet alles op alles om Ebru terug te halen naar Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden