Opinievrouwen in de kunst

We kijken naar kunst met één oog dicht

Het gaat beter met het aantal vrouwelijke kunstenaars in musea en galeries. Maar het kan nog veel beter, betoogt Nicole Ex, oprichter en hoofdredacteur van See All This kunstmagazine.

Kunstenaar Loie Hollowell in haar studio.Beeld Melissa Goodwin

We zijn aan het einde gekomen van het 100-jarig jubileum vrouwenkiesrecht en het is een opzienbarend jaar voor vrouwen in de kunst geworden. Het bewustzijn dat er een achterstand is, is tot ons doorgedrongen. In 2019 waren er tal van interessante tentoonstellingen te zien, waaronder Femmes Fatales in Kunstmuseum Den Haag, Meesterlijke vrouwen in de kunst in Stedelijk Museum Schiedam en Raquel van Haver en Maria Lassnig in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Je zou kunnen zeggen dat het beter gaat dan ooit. Misschien is het eindelijk klaar met die vermoeiende roep om gelijke kansen en zichtbaarheid. Daar zijn drie argumenten voor die ons keer op keer worden voorgehouden.

‘Het moet niet gaan over gender maar over kwaliteit.’

Het is een argument dat nog steeds door een aantal musea wordt gebruikt als het gaat om de collectie of het verzamelbeleid, zo was te lezen in een artikel van Wieteke van Zeil in de Volkskrant. Het is een van de belangrijkste redenen waarom een vrouwenquotum nog altijd op kritiek kan rekenen, want incapabele vrouwen, ook wel ‘excuustrutten’ genoemd, zijn voor iedereen een belediging. Wie dit denkt, heeft gelijk. 

Het moet gaan over kwaliteit. Besef wel dat kwaliteit nooit eerder een maatgevend criterium is geweest. Er heeft eeuwenlang een quotum bestaan met een eenduidig streefpercentage, namelijk 99 procent man − in de eerste edities van Jansons History of Art en Gombrichs The Story of Art, twee iconische kunstbijbels van de Westerse kunstgeschiedenis, staan nul vrouwen. In de gereviseerde drukken uit 2014 zijn dat er 37 van de 747 kunstenaars. Motivatie? Gebrek aan talent. Kunst van vrouwen krijgt al snel het label macramékunst.

‘Vrouwen liggen voor op mannen.’

We staan op een kantelpunt, aldus Time. Het Amerikaanse blad voorziet een massale verschuiving in macht ten gunste van vrouwen. Wie dit denkt, heeft gelijk. Steeds meer technische opleidingen worden ‘meisjesstudies’ en op kunstacademies is wereldwijd driekwart van de studenten vrouw. Voor kunststudenten is deze beweging al jaren de trend, maar slechts een kwart van die vrouwen vindt na het afstuderen een galerie en een kleine 13 procent komt binnen de muren van musea terecht.

‘Vrouwen willen zelf niet.’

Nederlandse vrouwen zijn ‘verwende deeltijdprinsesjes’, stond onlangs in deze krant. Ze vinden het prima in hun comfortzone. Ze ambiëren te weinig. Wie dit denkt, heeft gelijk. Vrouwen willen niet. Hoe dat komt? Niet omdat ze te weinig, maar eerder te veel ambiëren. Ze willen werken én een goede moeder zijn. Deze meervoudige ambitie van een vrouw laat zich niet inpassen in een traditionele, enkelvoudige carrièremal. Het is goed om te beseffen dat het glansrijk doorlopen van een klassieke carrière niet de enige manier is om emancipatie in uit te drukken. De mooiste vorm van emancipatie is die van keuzevrijheid − van kiezen voor werk, of voor kinderen, of voor allebei, en daarvoor dezelfde (financiële) waardering te krijgen.

Excuustrutten. Macramékunst. Meisjesstudies. Deeltijdprinsesjes. Wanneer het ‘weer eens over vrouwen gaat’, drukken we ons opvallend vaak uit op snijdende toon en badineren we de kwestie: Vrouwen hebben het hier toch goed? Mannen maken zich hier schuldig aan, maar vrouwen net zo goed. Hier zit de crux: in ons aller dna ligt een gevoel van minachting (mannen) en minderwaardigheid (vrouwen) opgeslagen als het aankomt op het vrouwelijke. Een verinnerlijkt glazen plafond bij beide seksen.

‘Niets bedriegt ons meer dan ons oordeel’, zei Leonardo da Vinci rond 1495. Hij heeft gelijk. Elk oordeel staat beweging in de weg en dus verandering. Als we zo doorgaan hebben we nog 99,5 jaar nodig om een wereld zonder gender gap mee te maken, stond op 17 december in de Volkskrant. Het is helaas nog niet klaar met die vermoeiende roep om gelijke kansen. We moeten – juist nu het bewustzijn groeit – tempo houden.

Cover van het '99 geniale vrouwennummer’ van See All This, zomer 2018.Beeld See All This

Collectioneurs, galeries en musea moeten investeren in vrouwelijke kunstenaars door hun werk aan te kopen en te tonen. Topverzamelaars investeren niet in vrouwen omdat van vrouwen onzeker is of ze ‘de ratrace’ volhouden, zei de Italiaanse Valeria Napoleone, die alleen werk koopt van vrouwen, in See All This. Het zou het ‘donut-effect’ kunnen verklaren: vrouwen staan in de belangstelling wanneer ze jong en veelbelovend zijn, of juist excentriek en oud (of overleden). In het midden van hun carrière zit een gapend gat van pure vergetelheid.

Artnet berekende dat de afgelopen tien jaar het marktaandeel van vrouwelijke kunstenaars 2 procent bedroeg, goed voor 3,5 miljard euro, minder dan er in die jaren voor Picasso is betaald. Deze cijfers bevestigen opnieuw dat de scheppingskracht van vrouwen nog altijd wordt genegeerd. We kijken naar kunst met één oog dicht. Open beide ogen en je weet niet wat je ziet. Er ligt een avontuurlijke reis door onontgonnen gebied in het verschiet. Let’s crush all resistance. In onszelf en daarbuiten. Gauw nou! 

Nicole Ex is oprichter en hoofdredacteur van See All This kunstmagazine dat onder de naam Pretty Brilliant blijvend aandacht vraagt voor meer zichtbaarheid van vrouwen in de kunst. See All This werkt aan een boek en tentoonstelling Pretty Brilliant. 101 Genius Women in the Arts.

Meer vrouwen en kunst

Transition Twenties: Gaan we nu eindelijk van vrouwelijke kunstenaars houden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden