Opinie

'We hunkeren naar discipline en gezag en Louis van Gaal geeft ons dat'

'Louis van Gaal vertolkt de hunkering van Nederlanders naar verloren gewaande deugden, zoals discipline en dienstbaarheid', schrijft Sander van Walsum. 'Hij laat zien wie de baas is.'

Louis van Gaal. Beeld anp
Louis van Gaal.Beeld anp

Louis van Gaal maakt het verlangen van heel veel Nederlanders naar de wereldtitel voetbal zichtbaar. Maar hij vertolkt ook hun hunkering naar verloren gewaande deugden, zoals discipline en dienstbaarheid. Hij wisselt haperende vedetten voor mindere grootheden - waarmee hij niet alleen bewondering bij Gary Lineker heeft geoogst. Hij rekent - tot nader order - af met stilisten voor wie fraai voetbal belangrijker is dan winnen.

Via Louis van Gaal halen velen hun gram op de tijdgeest. Hij laat zien wie de baas is. Op zijn domein heeft hij de gezagsverhoudingen hersteld die daarbuiten verloren zouden zijn gegaan. Van Gaal, zelf oud-docent lichamelijke opvoeding op de Amsterdamse Don Bosco school, is de leraar die het onderwijs zo node mist. Net als de door hem bewonderde Rinus Michels, bondscoach van Oranje bij het WK van 1974 en het EK van 1988.

Van Gaal de leraar
Van Gaal 'voelt zich nog altijd in hart en nieren leraar', zei hij in een recent interview in De Psycholoog. Daarvan gaf hij blijk toen hij, eerder dit jaar, 300 studenten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen toesprak. 'Ik vind het leuk om dit te doen en mijn kennis te delen', zei hij ter introductie. 'Maar ik hou er niet van dat jullie ondertussen mobiele telefoontjes in de hand houden en dan gaan twitteren wat ik te vertellen heb. Dat getuigt niet van respect voor de gast.' Vervolgens bracht Van Gaal op de hem kenmerkende manier zijn bezwaren tegen Twitter in het algemeen tot uitdrukking, en tegen de reallife-soap Utopia. 'Dit soort programma's toont voor mij aan dat Nederland afglijdt, zeker waar het gaat om sociale omgangsvormen.'

Het was muisstil in de zaal, verzekerde de auteur van het verslag. De studenten aanvaardden het gezag dat hij opeiste. Daartoe lijkt het gros van de Nederlanders inmiddels bereid. Opmerkelijk is de gretigheid waarmee ze - ook op de brievenpagina van de Volkskrant - schamperen over de 'afgedankte trainers en mislukte voetballers' die tijdens de nabeschouwing schamperen over de speelstijl en over de bondscoach.

Louis van Gaal. Beeld anp
Louis van Gaal.Beeld anp

Herstel van gezagsverhoudingen
Hierin klinkt een zeker triomfalisme door. De analisten en commentatoren belichamen de wereld van gisteren. De wereld van de onderhandelingshuishoudens. Van de gezagscrisis in het onderwijs. Van verwende voetbalmiljonairs die rebelleren tegen hun coach, en daarbij het verdriet van de Oranjefans voor lief nemen. Van Gaal staat in deze perceptie voor de gehoopte toekomst. Voor het herstel van gezagsverhoudingen. Hij gaat ons, als leraar van de natie, verlossen van de dwalingen van het verleden. Misschien noemde Johan Derksen hem om die reden wel 'een imitatie-Mussolini'.

Het probleem is alleen dat veel Nederlanders deel uitmaken van het probleem dat zij menen te signaleren. Ze zijn voor regels zolang zij zich daar zelf aan kunnen onttrekken. Ze zijn voorstanders van gezagsherstel op school totdat hun eigen kind daar de gevolgen van ondervindt. Ze willen meer blauw op straat totdat zij zelf een bon onder de ruitenwissers aantreffen. Ze willen meer sociale controle, totdat zij zelf door een oppassende burger op de vingers worden getikt. Het nimby- (not in my backyard) syndroom heeft niet alleen betrekking op windmolens en CO2-opslag, het strekt zich uit tot elke gezagsverhouding.

Sociale harmonie
Van Gaal appelleert wel aan een verlangen naar sociale harmonie, maar als het erop aankomt, past die gedroomde toestand ons toch niet. Nederlanders zijn van oudsher pas bereid gezag te aanvaarden als de drager van het gezag die positie telkens opnieuw legitimeert. In landen met een sterkere gezagstraditie ontleent een leidinggevende zijn autoriteit aan zijn positie. In Nederland moet hij elke dag laten zien dat hij die positie heeft verdiend.

Zelfs Van Gaal heeft zich in dit krachtenspel met moeite kunnen handhaven - getuige het onvermogen van Oranje om zich te kwalificeren voor het WK van 2002. En de bijval die hij nu lijkt te oogsten bij iedereen behalve de Jan Mulders van deze wereld, is gebonden aan de voorwaarde dat hij blijft winnen. Als aan de zegereeks een einde komt, zullen de critici van Van Gaal zich in hun gelijk bevestigd voelen, en zal in het oordeel van de Van Gaal-vereerders de menselijke maat terugkeren. Hoe dan ook zal er aan het eind een nieuwe consensus zijn.

Sander van Walsum is verslaggever van de Volkskrant.

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden