Opinie

'We hebben het niet door, maar Assad heeft allang gewonnen'

Tot voor kort eisten velen nog het aftreden van Assad. Met de val van Homs dringt geleidelijk het besef door dat Assad de strijd in Syrië al deels heeft gewonnen.

Gebouw van de centrale bank in de Syrische hoofdstad Damascus, eind februari. Beeld AFP

Het idee dat Bashar al-Assad met vreedzame middelen ten val gebracht kon worden, bestond al lang niet meer. Nu is het tot de internationale gemeenschap doorgedrongen dat de gewapende opstand tegen Assad evenmin bij machte is het regime omver te werpen. Vorige week is Assads leger begonnen met het grondoffensief tegen het opstandelingenbolwerk in Homs, waarbij nog honderden doden zullen vallen.

Zonder dat men het doorheeft, heeft Assad de strijd al deels gewonnen. De internationale gemeenschap heeft op dit moment maar één harde eis: het afdwingen van humanitaire hulp voor de bevolking. Niemand heeft het nog over de eis die tot voor kort het debat over Syrië domineerde: het aftreden van Assad. Een ding is echter zeker: ambassades sluiten, nieuwe economische sancties opleggen, Syrische regeringsfunctionarissen dagvaarden voor het Internationale Strafhof en humanitaire hulp afdwingen zullen Assad niet doen verdwijnen.

Het 'Benghazi-moment', toen Kadhafi's troepen aan de poorten van de stad dreigden met een slachtpartij, waarop de NAVO besloot in te grijpen, heeft zich niet herhaald in Syrië. Het gewapende verzet in de wijk Baba Amr is ten dode opgeschreven, evenals een groot deel van de inwoners, nu de gepantserde Vierde Divisie (Assads elitetroepen) de wijk is binnengedrongen. Pogingen om het Libische scenario te herhalen in Syrië zullen dan ook een andere uitkomst hebben. Wat Benghazi was voor de Libische oppositie, is Homs voor de Syrische opstandelingen. De Syrische revolutie zal het spoedig zonder zijn kloppende hart moeten stellen. Terwijl het Westen en zijn Arabische bondgenoten steeds meer tijd nodig lijken te hebben om de oppositie te steunen, verloopt Assads strijd steeds soepeler.

Bevoorradingsroutes voor wapens afgesneden
Het leveren van wapens kan de gewapende oppositie nog enige tijd kunstmatig in leven houden, mits deze kan rekenen op geavanceerd antitank- en luchtafweergeschut. De wapens zouden daarnaast op grote schaal moeten worden gedistribueerd. Maar de tijd dringt: Assads leger is met succes alle verzetshaarden langs de Syrische grens met Turkije, Jordanië en Libanon aan het schoonvegen, waardoor de potentiële bevoorradingsroute van wapens wordt afgesneden. Als de rebellen in rap tempo hevige verliezen blijven lijden, blijft er spoedig geen organisatie over waaraan wapens kunnen worden geleverd.

In het Nederlandse debat over het Syrische conflict geven politici en arabisten op televisie vaak blijk van een naïef en ongefundeerd optimisme. VVD-europarlementariër Hans van Baalen zei onlangs in het VARA-programma Spijkers met Koppen dat Assad op korte termijn door zijn eigen regime zal worden afgezet wanneer leden daarvan doorkrijgen dat de Syrische president schadelijk is voor hun belangen. Een andere Midden-Oostendeskundige had het zelfs over een 'onderhandelde aftocht' voor Assad. Deze geluiden hoor je vreemd genoeg nog steeds vaak.

Dat Assad door zijn eigen kliek zal worden afgezet, daarvoor bestaat geen enkel bewijs. Integendeel, het regime is sinds de opstand almaar hechter geworden en heeft bovendien diverse veiligheidsmechanismen ingebouwd om muiterij te voorkomen. Voor leden van het regeringsapparaat geldt dezelfde regel als voor militairen in actieve dienst: wie weigert vuile handen te maken wordt bestraft met de dood en wie gehoor geeft aan het overheidsbeleid verbindt automatisch zijn lot aan het regime. Overlopen is daarom gevaarlijker dan Assad blijven steunen en dat verklaart ook waarom er sinds de opstand in Syrië nog geen enkele topfunctionaris is overgestapt naar de oppositie.

De clan om Assad
Maar laten we gemakshalve aannemen dat er inderdaad een interne coup plaatsvindt. De enige kandidaten met genoeg gewicht om Assad af te zetten bevinden zich in zijn naaste omgeving - voornamelijk familieleden of leden van de alawitische clan. De vervanging van Assad door iemand uit zijn directe omgeving leidt waarschijnlijk tot net zo weinig verandering als wanneer Kadhafi was opgevolgd door een van zijn zonen. De Syriërs zouden waarschijnlijk nog slechter af zijn onder het bewind van bijvoorbeeld Assads jongere broer Maher of zijn zwager Assef Shawkat - beiden worden gezien als de architecten van het huidige repressiebeleid en hebben hun sporen verdiend met hun wrede optreden.

Het grenzeloze optimisme onder veel Midden-Oostenexperts en politici heeft geleid tot een ernstige onderschatting van Assads capaciteiten. Nu het Syrische leger de wijken in Homs heeft ingenomen en het grootste gevaar voor het Assad-regime lijkt te zijn geweken, ontwaakt langzaam het realiteitsbesef in het Westen. De komende tijd zal voornamelijk in het teken staan van het verlenen van humanitaire hulp aan Syrische vluchtelingen. Van een onderhandelde aftocht voor Assad is voorlopig geen sprake.

Ghassan Dahhan is politicoloog

 
In het Nederlandse debat over het Syrische conflict geven politici en arabisten op televisie vaak blijk van een naïef en ongefundeerd optimisme.
Ghassan Dahhan
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden