Column Aleid Truijens

We hebben geen gezamenlijk ideaalbeeld van ‘goed onderwijs’

Vanochtend bij het opstaan bleek de elektriciteit te zijn uitgevallen. Geen warme douche, een stikdonker huis, lenzen indoen op de tast, een ontdooiende vriezer. Vervelend. En hé, geen koffie. En o mijn god, geen wifi! Bij die gedachte raakte ik in paniek. Hoe moest ik werken? Het liefst wilde ik weer diep onder de dekens kruipen en deze dag overslaan. Gelukkig hadden we onze telefoontjes nog, met lantaarn én internet. Om 10 uur was het euvel verholpen en kon de dag beginnen.

Zo hulpeloos moeten de leraren zich hebben gevoeld op de Topsport Talent School in Groningen, toen daar woensdag de wifi uitviel. Alle leerlingen van deze school voor sportende kinderen werden acuut naar huis gestuurd. Onderwijs was onmogelijk, ‘aangezien wij digitaal werken’.

Ik voelde mee met de onthande leraren, uitstekende leraren wellicht. Maar toch. Hoe slagvaardig is een schoolleiding die niet meteen een wifiloze oplossing kan bedenken? Een tekenwedstijd, voorleesmarathon, sporttoernooitje, of gewoon eh… lesgeven? Hoe creatief en flexibel is een leraar die leerlingen niet één middag zonder beeldschermen kan bezighouden?

Veel mensen zijn ontevreden over het onderwijs, maar om uiteenlopende redenen: het is te veel digitaal of juist te weinig, te vrij of te schools, klassikaal of individualistisch, te veel of te weinig gericht op de arbeidsmarkt of op zelfontplooiing. We hebben geen gezamenlijk ideaalbeeld van ‘goed onderwijs’. Wel gaan er dingen aantoonbaar mis: we weten te weinig leraren te lokken (dat vindt iedereen erg), het kennisniveau daalt en we zijn niet in staat om alle kinderen te leren lezen en schrijven (vindt bijna iedereen erg) en de kansenongelijkheid tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders groeit (laat sommigen koud). Voor deze drie drama’s zijn vele oorzaken en schuldigen aan te wijzen. Net als vorige keer zal een parlementaire enquête niets uithalen. Ook in 2006 werd hoofdschuddend vastgesteld dat de overheid het onderwijs ‘ernstig verwaarloosd’ had; het onderwijs kachelde gestaag verder achteruit.

De drie grote problemen in het onderwijs hangen samen. De overheid heeft de verantwoordelijkheid grotendeels overgedragen aan een semi-markt, waar ook andere belangen spelen dan kwaliteit. Deze werkgevers bieden in de ogen van studenten kennelijk geen aantrekkelijke banen waarin leraren autonoom en creatief kunnen zijn en hun kennis op waarde wordt geschat. Lerarenopleidingen zien daardoor geen noodzaak om de lat inhoudelijk hoog te leggen. Middelbare scholen evenmin, want die willen graag leerlingen zo snel mogelijk door de school jassen en aan een diploma helpen. Het niveau daalt. Schoolbesturen en hoogopgeleide ouders zijn dol op categorale scholen, met gelijkvormige, kansrijke groepen leerlingen. Kinderen worden al jong in laatjes gestopt en de mogelijkheden om te klimmen nemen af. Daardoor, en door de ondoorzichtige selectie in groep 8, groeit de kansenongelijkheid in Nederland. Dat is beschamend, maar de onderwijsministers hoor je er zelden over.

Deze week sloeg Het Parool alarm: in Amsterdam groeit het aantal elitescholen: vooral categorale vwo-scholen waar voornamelijk kinderen van hoogopgeleide ouders zitten. Naar ‘brede’ middelbare scholen gaan vooral kinderen van laagopgeleide ouders. Dat is een treurige, ongewenste ontwikkeling, die ook in andere steden is te zien.

Goed onderwijs begint bij goede leraren. Zorg voor uitstekende, veeleisende lerarenopleidingen. Maak banen in het onderwijs aantrekkelijk zodat slimme, creatieve en eigenwijze mensen er graag willen werken. Bied leraren vrijheid en zelfstandigheid, verlos hen van administratieplicht en wantrouwende controle. Maar: selecteer kinderen voortaan op basis van objectieve criteria voor het vervolgonderwijs. Maak van brede scholen de allerbeste scholen. Dat zou voor de komende jaren de ambitie moeten zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden