OpinieWaterschaarste

Waterschaarste zal ons dwingen tot het importeren van kennis

Nederland exporteert ­waterkennis wereldwijd, nu dwingt waterschaarste ons tot import van kennis, zo betogen Melle Nikkels en Petra Hellegers. 

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Nederland staat bekend om haar waterbeheer. Delegaties van Nederlandse waterdeskundigen exporteren onze kennis over de hele wereld. Bescherming tegen overstromingen is voor ons van levensbelang. Nu we het derde droge jaar op een rij ingaan wordt het duidelijk dat we echter beginnelingen zijn wat betreft droogtebestrijding. Voor de toekomst verwachten we meer kans op overstromingen én meer kans op droogte. Nu is het moment om droogtebestrijding en ons watersysteem aan te pakken en zowel duurzamer als robuuster te maken.

In Nederland is het watersysteem zo ingericht dat water voor zo min mogelijk overlast zorgt door het tijdig af te voeren. Waterschappen en boeren zagen water tot voor kort als een schade-aanrichter. Echter, in de eerste droge zomer (2018) brachten binnenvaartschepen voor het eerst zoet water naar fruittelers in Walcheren. Zij betaalden naar schatting 3 a 4 euro per duizend liter om zoet water op hun bedrijf te krijgen. Gezien de gebruikelijk beperkte bereidheid van boeren om te betalen voor water, zijn dit extreem hoge bedragen (kraanwater kost zo’n 1 euro per duizend liter).

Nu varen deze schepen al in de lente. Dit laat niet alleen zien dat er nu al enorme tekorten zijn, maar ook dat er anders wordt gekeken naar de waarde van water. Het bepalen van de waarde van water is voor gebruikers, beleidsmakers en onderzoekers een moeilijke, maar belangrijke opgave.

Nederland is gastheer van het waterwaarderingsinitiatief van de Verenigde Naties. Pogingen tot het bepalen van de waarde van water is ingewikkeld, omdat water zowel economische, ecologische, culturele, religieuze en sociale waarden heeft, net als bijvoorbeeld natuur. Deze meervoudige, persoonlijke en maatschappelijke waarden van water veranderen in de loop van de tijd en omvatten zowel gebruikswaarden (zoals irrigatie) als niet-gebruikswaarden (denk aan een aantrekkelijk uitzicht).

Boeren hebben water nodig voor hun gewassen. Nu water ineens op veel plekken in Nederland niet meer voorradig is, moeten zij investeren in maatregelen om toch te kunnen irrigeren. Op de korte termijn gaat dat over noodoplossingen zoals water aanvoeren met binnenvaartschepen maar op de lange termijn moet er worden gezocht naar duurzame, structurele oplossingen. In deze zoektocht moeten we water gaan benaderen als een schaars goed.

Belangrijke vragen hierbij zijn: 1) wat is de waarde van water? en 2) van wie is water ten tijden van schaarste? Hierbij kunnen we leren van andere landen. Australië heeft al decennialang ervaring opgedaan met droogtebestrijding. Australische boeren hebben verhandelbare vergunningen om water te mogen onttrekken uit de rivier voor het irrigeren van hun gewassen. Boeren kunnen een deel van hun vergunning tijdelijk verhuren aan de hoogste bieder. Het idee daarbij is dat water ten tijde van schaarste naar de boer gaat die bereid is daarvoor het meest te betalen, bijvoorbeeld omdat de boer een hoogwaardig gewas teelt (fruit of bloemen) of blijvende schade aan meerjarige gewassen wil voorkomen.

In Nederland lijken verhandelbare vergunningen nog ver weg. Sommige boeren hebben wel een vergunning voor het gebruik van grondwater en daar geldt: wie het eerst komt, het eerst pompt. Dus als jouw buur een grondwaterontrekkingsvergunning heeft, kun jij ernaar fluiten. We moeten dus op zoek naar andere, eerlijkere manieren van waterverdeling.

In Nederland hebben we een verdeelsysteem, de zogenaamde ‘verdringingsreeks’, die de rangorde van maatschappelijke behoeften aangeeft en bij waterschaarste de verdeling van het beschikbare water reguleert. Die geeft impliciet aan welke waarde we er als samenleving aan geven: bijvoorbeeld als we prioriteit geven aan het voorkomen van bodemdaling, het beschermen van drinkwatervoorzieningen en het voorkomen van onomkeerbare schade aan natuur. Toch geeft deze reeks onvoldoende houvast voor eerlijke waterverdeling in de agrarische sector.

Op enkele plekken in Nederland worden boeren al ingezet als waterbeheerders om het watersysteem te verbeteren. Zo worden overstromingen voorkomen en droogteperiodes overbrugd. Boeren investeren in wateropslag, deels voor eigen productie, deels voor maatschappelijke doelen. Wanneer beleid mede-afhankelijk is van investeringen van individuen, zoals boeren, wil je snappen waarop individuen hun keuzes baseren. Het samen bespreken van de persoonlijke, en veranderende waarde van water is veelbelovend voor toekomstig waterbeleid, -beheer en -gebruik; een zoektocht waarbij we er goed aan doen om waterkennis te importeren.

Melle Nikkels is  wateradviseur bij Aequator Groen & Ruimte en Petra Hellegers is hoogleraar waterbeheer aan de Universiteit Wageningen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden